Ingeborg Bachmann

Ingeborg Bachmann

Tengezar Marînî

”Gelek ji hevalên wê bi birêka êrîşên firokeyên cengê hatin kuştin, bav dîl di cengê de hate girtin, xwarin nebû. Lê ceng bidawî hat, ev havîna herî xweş e, di jiyana min de, ku temenê min bibe sed sal jî, dê ev xweştirîn buhar û havîn be li ber dilê min. Rast e mirov hest bi aştiyê gelekî nake-gelek vê peyvê dikin-, lê ji bo min aştî, aştî ye”.

Di 14.06.1945an, dema Ingeborg Bachmann 18 salî bû, ew hevok di deftera rojane ya xwe de nivîsîbû. Wate piştî şerê cîhanê yê diwem jiyana wê destpê kir. Lewra jî em dibêjin, Ingeborg Bachmann helbestvana elmanînivîs ya piştî cenga cîhanê ya diwemîn e û wilo jî bû helbestavana herî bi navûdeng ya wê serdemê…

Wergera helbestan: Tengezar Marînî

”Ev barana gulan me berbi kû ve dibe,

Şev e, bi birûskan ronî dibe û birûskên
belgan, ku bi aramî xuş xuş di nav daran de dikirin,
ev xuş-xuş gav bi gav li dûv me tên.

tişta gulan geş dike, ew e cihê ku tête temirandin,
baran rûbarê me mişt dike. Oh şeva dirêj!
belê belgeyek e, ya em pêrgî hev kiribûn, li pêlan siwar dibû.

Li dûv şopa me dihat. “Ji dîwana wê ya bi navê Çekan deynin”

Ev şev, ew reşahî, ya rast ew şer çendî dirêj kir. Dirêjkir, ji ber sedemên siyasî yên wê demê, Ingeborg nikarîbû, hevalê xwe yê helbestvan PAUL CELAN, yê cihû, ku ji ber zulma Naziyan derbeder bûbû, bibîne. Bi hêvî bû, bikaribe li pêlekê siwar bibe û qeftek gul bigihîne destê wî.

”Peyva rast, helbesta baş, dikare gerdûneke xweş û baş biafirîne” I.B.

Mirov dikare vê peyvê beramber pendeke elmanî bike: ”eger me peyvek hebûya, eger me zimanek hebûya, em pêdivî bi çek û sîlahan nedibûn”. Ingeborg Bachmanê gotina xwe ya li jor bi zanebûn beramber wê pendê kir. Vê demê jî ew hevokê lê dixwe û em, pêdivî vê beramberbûnê ne. Eger karîgerû cihê peyva rewşenbîrên bi xwe ve westiyayî, rewşenbîrên rasteqîn e, rewşenbîrên bi xwe bawer, hebûya, dê kultûra me, edebiyata me, jiyana me, di qûnax û asteyeke din de bûya.

Komponîst Hans Werner Henze dibêje: ”Nivîsên I.Bachmannê yên dema gencîtiyê, ew geliyên teng û ew baştêgehevtina sinoran, li ser min kire bar, ku ez êşa wê biyavê gelekî bikêşim”

Ingeborg êk ji nivîskarên jin yên elmanînivîs, di sedsala 20an de, ya herî bi navbang e, di 25.06.1926an li Klagenfurt/Austuria, hatiye dinê, xwendina Fîlosofî li Graz, Innsbruck û Wien xwendiye.

Di sala 1950an de, nameya dektorayê, di babeta ”Rexnekirina li felsefa heyînê (Exisstential Philosohi, li ba Martin Heidiger)” nivîsî.

Li Rom, Paris, London, München û USA jiyaye.

Di sala 1959/1960 wek mamoste li zanîngeha Goethe li Frankfurt/Mainz waneya poetik/helbestvaniyê dida.

Xelatên ko Ingeborg Bachmannê wergirtine ev in:

  1. 1953 xelata grûpa 47
  2. 1954 xelata Elmanî ya pîşesaziyê.
  3. 1957 xelata toreyî a Bremer
  4. 1959 xelata xelata yariyên guhdarkirinê ên şerê koran.
  5. 1964 xelata Georg Büchner
  6. 1968 xelata welatê Austuria a mezin
  7. 1971 xelata Anton-Wildgans a pîşesaziya Austuriya a toreyê.

Di sala 17.10.1973ê, li Romê, di buyera şewateke li hotêlekê wexer kir.

Di mirina wê, gelek rewşenbîr, nivîskar û siyasetmedar hestên xwe di rêya nivîsan ve anîne zimên, yek ji wan jî, ku gelekî nêzîkî wê bû û di grûpa edebiyatê ya 47 de endam bû, nivîskar Heinrich Böll bû, ku di sala 1972an de, xelata Nobel ya edebiyatê wergirtibû.

”Ez wê wek keçekê bibîr tînim,

Bila kesek behwer neke, ku ez ê îro mirina Ingeborg Bachmannê, wek lehenga romana wê ”Şêweyên Mirinê” diyar bikim. Ev mirina bi vî şêweyî, nexweş û xerab, mîna rewşa edebiyatê li ser textê jiyanê diyar dibit.

Ingeborg êşên xwe, bi şêweyê abstrakt, weke hestên di helbestên xwe de, bi torekirin (biedebiyatkirin) kirine. Me, êdî nedixwest qêrîna wê guhdar bikin, çunku ew bi xwe bûbû edeb, wêne û bûbû efsane”.

Di dawî ez dibêjim, jiyan, helbest, tore û yên bi wan girêdayî pirsa ziman in.

I.Bachmann dibêje: „Cîhan dûr e, cih û re ji welatekî bo yê din gelek in, min gelek ji wan naskirin, ji hemî bajaran, min kelehên wan dîtin, mirovên hatin û çûn min dîtin. Dûr bûn zevî ji rojê û berfê, di navbera xetên tirênê û kolanan de bûn, di navbera çiyan û deryan de bû. Devê cîhanê dûr bû û mișt bû ji dengan di guhê min de“.

Lê ez dibêjim, dîrok herdem dersan dide, lê șargirtê werbigirin tune ne.

Günter Grass

NIVÎSKARÊ ELMAN GÜNTER GRASSÊ XELATA NOBEL WERGIRTIYE, EV HELBEST BI BÎRANÎNA MIRINA INGEBORG BACHMANN GOTIYE: 

ŞÊWEYÊN MIRINÊ

Perseus* nebêje

Bêdeng, Beteigeuze**

Dişike,

Zeviyên wê ên berfê

di nîşana hirçên mezin de:

Xwîşka we

Vegeriya malê ji biyanistanê,

bo peyvê

Weha bû

Malbat bi miliyonên stêran, mișt bûbû

Bi peyvekê dorpêç dibû.

Günter Grass ”Die Zeit” vom 26. Oktober 1973

www.ingeborg-bachmann-forum.de/ibwidmung.htm

  • Perseus: xudawendekî girîkan e/ Yewnan, kurê mezinê xudayan Zeus bû.
  • Beteigeuze: ew jî xudayekî girîka ye, lê burcek ji burcên Stêrkan e jî.

Çend helbestê Ingeborg Bachman

JI DIL
BO ANNA ACHMATOVAYÊ.

Peyv qet ew nexapandiye

Û ez dibêjim we,

yê ji we dizanê, ku pêdvî bi alîkariyê heye,

bi peyvan,

yê ku alîkariya wî nabe,

Ne di rêçên kurt re

û ne ne jî di yên dirêj re.

Bila hevokeke cihgirtî,

bi aramî

di xirecira peyvan de, saz bike.

Kesê neşê vê hevokê binivîsîne

bila wê imze neke.

Barê giran

Keştiya havînê ya mezin hate dagirtin

Keleka rojê li benderê* amade ye,

Dema li pey te sînik** ket û qêriya

Keştiya havînê ya mezin hate dagirtin

Keleka rojê li benderê amade ye,

Û li ser lêvên bejna Galionê***

Serqot derbas bû girnijîna lemure****

Keleka rojê li benderê amade ye

Dema li pey te sînik ket û qêriya

Ji rojava ferman bo xendiqandinê tê

Belê dibe çavekî bel di roniyê de, mest dibe

Dema li pey te sînik ket û qêriya

  • * cihê ber deryayê (Mîna,i)
  • ** balindeyê sipî ê li ser deryan difirin (Ereb. Newres)
  • *** keleka ji daran ava dibe (Shîra,î)
  • **** Rom. giyanê palvedar di şêweyê lawiran de.

DAGÎRKIRIN

Ez hatibûm mêrgistanê

Çaxê bûbû şev

Di mêrgên şûnbirînên hestdar de

Û ba, li berahîkê hingirî bû

Evînê hew diçêriya

Zingil lal bû

Û goşî kal bû

Çix* di xakê de kutayî bû

Miriya,i reviya bû

Li tarîyê terpilî

Ji xakê min ew kişan dibû

Hildabû asîman min ew

Bi hemî hêzê

Bo ev welat bi ahengan

mişt bibe

li stirih hertepilî bûm

dilxwazî di bayê bahozê de

li jêrî pirpirîna qirşikan

da hemî kok bijîn.

* Çix: stirih

Demekê ji dil ra

Min wisa bêriya te kiriye

Ji ber vê bêrîkirinê caran nesax dibim,

û heviya min ew e,

careke din te bibînim,

li deverekê, li demeke necivankirî,

lê li demeke nêzîk

 

Derheqa nivîskar da

RIATAZA

Malpera nûçeyan derheqa kurdan û Kurdistanê da; Ji bo malûmatîyên zêde berê xwe bidine vê navnîşanê: info@riataza.com

Qeydên dişibine hev