Heta rêfêrêndûma

bona Serxwebûna Kurdistanê

maye:

Bi pênûsa Mehmet Bayrak êzîdînasî

Bi pênûsa Mehmet Bayrak êzîdînasî

Pirtûkeke balkêş ser êzdînasîyê

Mehmed Salih Bedirxan

Nivîskar û lêkolîner Mehmet Bayrakê heta niha li ser çand û dîroka kurdan bi dehan pirtûk nivîsîne, di Hezîrana 2015an de pirtûkên nû nivîsîn. Bayrak di pirtûka bi navê “İç Toroslar’da Oda Kültürü ve Kürdçe Edebiyat” de li ser çand û kultura kurdên Mereş, Meletî, Semsûr, Sêwas, Adana û Dîlokê rawestîyaye û ji folklora wan gelek kereste di pirtûkê de bi cih kirine. Berhemeke din a Mehmet Bayrak jî “Acılı Coğrafyanın Kederli Çocukları Êzidiler” e. Nivîskar gravûr, wêne û dîmenên li ser êzîdîyan berhev kirine û ew di pirtûkê de bi cih kirine. Li gel wênê û gravûran nivîskar bi jêrenot û agahîyan di derbarê civaka êzîdî de gelek agahîyan dide me. Berhem bi helbesteke bawerîya êzîdîyan dest pê dike û wiha ye:

Cihên pîroz hatin şewitandin, agirên pîroz hatin vemirandin

Ji hemû kesî vedişartin mezinên qedirbilind

Erebên zalim hatin heta Ferad e

Ji gundan bigre heta Şehrezorê

Dil hatin girtin hemû keç û jin

Di xwîna xwe de xeniqîn peyayên azad

Bê kes ma bawerîya Zerdeşt û ola wî

Hurmuzê pîroz ew ê efû neke kesî ji wan

Nivîskar li ser etîmolojîya peyva êzîdî jî radiweste û wateya wê jî eşkere dike. Nîqaşên li ser peyvê vedikole û agahîyên xelet ê li ser peyva êzîdî bi awayekî zanistî eşkere dike û têgihiştina çewt a di derbarê êzîdîyan de vedikole û sedema wê eşkere dike. Her wiha bi wê berhemê Bayrak bersiva gelek nivîskarên ku li ser ola êzîdîtiyê jî dide û tekezî li ser wê yekê dike ku êzîdîtî ola qedîm a kurda ye û ne navê qewm an milletekî ye. Nivîskar Bayrak ji gelek mûzexane û arşîvên Ewrûpa, Amerîka û Rojhilata Navîn îstifade kirîye û ew di pirtûkê de bi cih kirine. Her wiha nivîskar balê dikşîne ser kelepûra li se êzîdîyan û wê kelepûrê jî bi awayekî zanistî ji hev vediçirîne û dide zanîn ku mirov dikare ji wan berheman jî îstîfade bike û ji wan berheman jî gelek tiştan berhev bike.

Nivîskar Bayrak di vê çerçoveyê de behsa romana Yezidin Kızı ya niviskar Refik Halit Karay a bi tirkî û gelek stranên folklorî yên bi ermenîkî, kurdî dike û dide zanîn ku kurdên êzîdî danûstendin bi gelek pêkhateyên li herêmê re datîne û ew ne neviyên ‘Yezid’ in. Berhem hem di derbarê êzîdîyan gelekî agahîyan dide û hem jî rê li ber lêkolîneran vedike ku serçavîyên sereke yên êzîdînasîyê bên zanîn. Li hêla din Bayrak di berhema xwe de cih daye gelek gotarên lêkolîneran jî vedike û li gel 4 beşan berham ji 470 rûpelî pêk tê.

Di berhema bi navê İç Toroslarê da Oda Kültürü ve Kürdçe Edebiyatê de jî Bayrak balê dikşîne ser jîyana kurdên elewî yên li derdora çîyayan bi cih bûne û dide zanîn ku çîyanişinî weke kulturekê li nav kurdên Çîyayên Torosan peyda bûye û wê kulturê tesîreke mezin li çanda wan a folklorîk jî kirîye.

Pirtûk behsa bawerî, çand û zargotina kurdên vê herêmê dike û dide zanîn ku her çend ji hêla dirûvî şibandin di navbera bawerî û çanda kurdên vê herêmê hebin jî, ew jî ji hev cûda dibin. ‘Kurd di dema xwe de bi tenê ne weke 4 parçeyan hatine dabeşkirin, ew çar parçe jî bûne bîyanîyên hevdu.’ Li hêla din jî, divê di berhemê de behsa wê hêla berhemê bê kirin ku berhem behsa şevbuhêrkên şevên herêmê dike û tesîra bawerîya Mazdekî, pîr Dûmûklû Elî Baba Yarenên herêmê jî dike. Nivîskar bi tenê ne li ser çand û kelepûra kurdên elewî sekinîye, bal kişandîye ser bawerîyên kurdên Bektaşî jî û wan keresteyan ji xwîner û lêkolîneran re eşkere dike.

 

Derheqa nivîskar da

Mehmed Salih Bedirxan

Lisansa dîrokê a mastera kurdi xwendiye. Karmendê BasNews e

Qeydên dişibine hev