Elîyê Xarzîya -2

Elîyê Xarzîya -2

Em weşandina berhemên ji nimûneyên zargotina me berdewam dikin. Berhema nodî me ji pirtûka “Folklora kurmancîyê”, ku sala 1957an bi kurmancîya kirîlî ya kurdên Sovyet va hatîye çapkirin, hildaye û me ew transkrîpeyî ser herfên kurdîya latînî ya îroyîn kirîye. Vê carê em beşa duduyan a berhemeke êpîkîyê ya bi sernavê “Elîyê Xarzîya” raberî we bikin. Beşa pêşin me heftêya buhurî çap kiribû.

Berevkar û amadekarê vê pirtûkê Hecîyê Cindî ye.

Berhem çawa di pirtûkê da çap bûne, em wisa raberî we dikin.

Tîpguhêzîya kurdîya ji tîpên kirîlî ser tîpên kurdîya latînî Mîdîya Têmûr û Dîdara Têmûr kirine.

Amadekar: Têmûrê Xelîl

 

Ji nimûneyên zargotina me – 91

Roja înîyêye

Wextê destnimêja Îboyê Çopiroxlîye

Derdikeve qonaxa nimêjêye

Bala xwe didê birre siyar kewşenê wîda sekinîne

Dike qîrîne:

“Elî lawo, kuçûkçapa min minra bîne

Ezê çend gulla ser wanra bibarînim

Bira nebêjin konê Îboyê Çopiroxlî bêxweyîye

Kesek tê tunîne”.

Çend gulla ser siyarada dibarîne

Têlî Temo bala xwe didê

Tapa siyara ber gullê wî tunîne

Destê xwe renê rikêfê dixîne

Dibê:

“Min maka devê vî…

Kurdê guhê gundane

Dewê tirş xarîye

Haj ji serê xwe tunîne

Ezê gullekê berî serê vî dim

Bira gul-gîhayê van dera xwera bicivîne

Lo xalo, lo xalo!

Têlî Hemze destê xwe tivinga wî dixîne

Hewzê diteqîne

Wêderê Îboyê Çopiroxlî dike qîrîne:

“Şivano, kurê sano

Minra qerdekê nava qerda bîne

Ezê bala xwe didimê Şevxunmûtê

Mîrata Têcirîyê serkêla lêdixe

Sîlabendê diqetîne

Kale apê min ser pişta xwe dêşîne

Bira peya be malda

Qewatîkê biqedîne”.

Lo xalo, lo, lo xalo!

Têlî Hemze dibê:

“Nanê te min lazim nîne

Dibê, Elîyê xarzîya kela

Hesenqela rengînda girtîye

Sê sehet diçe nîvê şevêye

Siyarî bînbaşî derdixe

Kêlek-kêlek weldigerîne

Dibê: “Min bihîstîye

Xalê te mêrekî zore

Bira bê te ji destê min derîne”.

Lo xalo, lo xalo!

Îboyê Çopiroxlî dibêje:

“Apo, bibaxşîne, min haj jê nîne!”.

Têlî Hemze Îboyê Çopiroxlî dişîne

Dibê: “Here binhêre

Xeberekê hilîne

Kanê siyarê bînbaşî

Sivê girtîya kê rê dertîne”.

Îboyê Çopiroxlî diçe

Bala xwe didê

Kerî pez wê dora kelê diçêre

Dibê:

“Şivano, ha şivano

Tu esilê xweda çiyî?”.

Dibê: “Ez esilê xweda Şêxbizinîme”.

Dibê: “Gelo tu haj ji girtîya tunînî?”.

Wê demê Elîyê xarzîya Çopiroxlî nas dike

Dike qîrîne

Dibê: “Here bêje Hemzê xalê min

Hergê mêranîke wî heye

Sibe çar sehetê nîvro dagerin

Siyarî bînbaşî wê lingê

Bîstûçar girtîya li qeydê xîne

Situyê me lele xîne

Destê me jî kelemça xîne

Wê sol û gora ji lingê me derîne

Me pêxas û piştvala serê riya xîne

Xarzîyê wî wê hêja ecelê giran bi çevê xwe bibîne

Berê me bide welatê Têmûrxane

Lo xalo, lo, lo xalo!

Hergê mêranîke Hemzê xalê min heye

Bira sive ro nava rojê

Riya Jorîn na, riya Ortê na

Riya Jêrînra li me derkeve

Min destê wî kafirî derîne

Hergê mêranîya wî tunîne

Bira ji vir û wêda odê qelenîyada rûnê

Bira lingê xwe cem jina xwe dirêjke

Lafa neke

Laf pêşê mêrê camêr nîne”.

Lo xalo, lo, lo xalo!

Çopiroxlî wêderê vedigere

Têlî Hemze dixapîne

Dibê: “Min pirsîye –

Wê girtîya riya Jorîn derînin”.

Têlî Hemze û Têlî Temo

Diçin ser riya Jorîn

Ûsivê Cazê û sê siyarava

Dişînin ser riya Ortê

Îboyê Çopiroxlî û kurê xwe Elî

Diçine ser riya Jêrîn

Bala xwe didê sîûheft siyarê siyarî bînbaşî

Bîstûçar girtîyava wê rêda têne.

Îboyê Çopiroxlî li wê derê şivanekî dibîne

Dest dike cêva xwe

Jêra sê zêra derdixîne

Go: “Şivano, serê min qurbana serê xweke

Ka, kincê xwe bide min

Han kincê min li xweke”.

Îbo kincê xwe dide şivîn

Kincê şivîn jê distîne

Xwe bi dewrêşî siyarî bînbaşîra digihîne.

Îbo go: “Siyarî bînbaşî

Ez destê te radimûsim

Go, tu Elîyê xarzîya berdî

Elîyê xarzîya sivike, çûke

Tu cara tiştê wa çevê xwe nedîne”.

Siyarî bînbaşî go: “Wêda here!

Ez zanim tu kurmancekî serê çiyayî

Te dew xwarîye aqilê serê te tunîne

Em bîst û heft siyar siyar bûne

Bona wî xortê hane.

Meyê bihîstîye xalê wî mêrekî zorî bi zor heye

Bira bê destê zorê destê min derîne”.

Îboyê Çopiroxlî zêrekî davêje binê keşkûlêye

Keşkûlê datîne ser kevirane

Dibê: “Bira eva zêrê hanê bive

Xurê kesîb û kûsîba, şivan û gavanane”.

Kuçûkçapê jorda tîne

Gullekê diteqîne

Qotika serê siyarî bînbaşî difirîne

Xwe bi siyarî bînbaşîra digihîne

Go: “Siyarî bînbaşî, min maka te…

Tuyê ecêva çevê xwe bibînî

Tê fikira te –

Eva ew kurmancê dema dinê

Dewrêşî hate cem te

Te digot: “Min maka devê te…

Tu kurmancekî serê çiyayî

Te dew xarîye

Aqil serê teda tunîne”.

Wêderê Têlî Temo dike qîrîne

Wêderê boke dêşîne

Divê: “Keko, min maka devê Îboyê Çopiroxlî …

Dixeze mêranîya min kekê min ji destê min derîne”.

Lo xalo, lo, lo xalo!

Xwe siyarî bînbaşîra digihîne

Şeş siyarê bînbaşî gullekêra weldigerîne

Siyarekî kewşenê donzde gunda digerîne

Dike-nake mîratê boke toza hespê wî naqedîne!

Lo xalo, lo, lo xalo!

Têlî Hemze xwe bi Îboyê Çopiroxlîra, siyarî bînbaşîra digihîne

Şûrê şîn ji ber xwe dikişîne

Qeyd-zincîrê lingê bîstûçar girtîya difirîne

Elîyê xarzîya nava dest û pê

Siyarî bînbaşî derdixîne

Elîyê xarzîya dikişîne

Orta xwe û zîne.

Dajon tên gundê feqîyane

Bila mala feqîr baba kambaxa kulê be

Ne xane ji xana Xwedê be

Ber bixêrîyê rûniştîye

Qapaxlûka wî heye

Qapaxlûya xwe temiz dike

Bala xwe didê birre siyar

Hatine gundê wî.

Dibê: “Ezê gullekê bavêjim van siyara

Bila nebêjin gundê feqîya bêxweyîye

Kes tê tunîne”.

Davê siyarê terkuya xalê weldigerîne

Lo xalo, lo, lo xalo!

Têlî Hemze çevê xwe wan dera digerîne

Kesî wêderê nabîne

Go: “Elîyo, lawo!

Dilê min dibêye

Dilê min dibêye

Ezê dinihêrim pêş meva

Roma Nebîçaye

Kêleka me Roma Hesenqelêye

Binîya meda Roma Yasîtaşêye

Bira qewil-qirarê Xwedê be,

Hetanî îro heyfa Elîyê xarzîya destê xwe hilnedim

Ezê tobe bikim cî û belgîyê Hucrêye”.

Lo xalo, lo, lo xalo!

Têlî Hemze dibê:

“Dilê min qesema vê havînê

Ez kalemêrê Xwedê qerimîme ser pişta vê mihînê û vê heywînê

Minê gotîye heta ez Elîyê xarzîya nezivirînim ji vê girtinê

Bira min tobebe nivîna vê şevînê”.

Lo xalo, lo, lo xalo!

Têlî Temo dibê:

“Dilê min germa vê havînê kîne-kîne

Pêşîya kurxalê te Roma Reşe

Paşîyê îstame – ortê qerenezema rengîne

Bila mala feqîr baba ne xana ji Xwedêbe

Gullekê berî bedena xarzîyê min daye

Gulla wî gele birîna xarzîyê min dêşîne”.

Ûsivê Cazê (birê wî) go:

“Lo bira, rabe û rabe

Mêranîya xalê min kir

Tu kesî ne kir.

Mala feqîr baba ne ava be

Gullekê berî bedena birê min daye

Mêranîya xalê min unda kirîye”.

Elîyê xarzîya dibê:

“Lo xalo, lo xalo, lo xalo!

Bes bêje, bes bibilîne

Gulla feqîr baba gele birîna xarzîyê te dêşîne

Serê min dêşe, ber çevê min dûmane

Mijê û dûmanê xwe daye pira Korpîyê, kevirê Ûrtdaşê

Devebonîya xopan qûntara çîyane

Sê siyarê derketine

Welatê Têmûrxane

Yê pêşîyê Hemzê xalê minî pelewane

Yê ortê Temoyê kurxalê minî kefîlî û demane

Yê paşîyê Ûsivê Cazêyî

Birê minî navî-nîşane

Hatine silavê li me û siyarê bînbaşî

Bîstûçar girtîyane.

Serê xarzîyê xwe dor

Bejina xwe bigerîne

Xêra min tera tunîne

Sapokê min pêsîra min derîne

Heyfa min nayê kuştina min

Heyfa min tê wê heyfê

Ew siyarê gava dinê

Wê Roma reş te bihesîne

Ser êla meda bîne

Malê me talanke”.

Ûsivê Cazê dibêje:

“Çîvîmilîya şewitî wê axpîne

Jinxala mine Têlî Hucê

Wê binihêre Elîyê xarzîya mera nîne

Wê hêsira ser sûretê sorda bibarîne”.

Lo xalo, lo xalo!

Got: Keleşê Xelîl, 35 salî, dersdarê mekteba gundê Sorîkê (Zurbe), li ser nehîya Talînê.

Riataza

Derheqa nivîskar da

Têmûrê Xelîl

Berpirsyarê malpera me, sêkrêtarê Komeleya Nivîskarên Kurd li Swed, endamê Yekîtîya Rojnamevanên bajarê Moskvayê, nivîskar û rojnamevan. Fakulta fîzîk-matêmatîkê a zanîngeheke Ermenîstanê temam kirîye.

Qeydên dişibine hev