NAVÊ DEMÊN VEXWARINA ÇAYÊ

NAVÊ DEMÊN VEXWARINA ÇAYÊ

Zeynelabidîn Zinar, nivîskar/lêkolîner

Bêguman vexwarina çayê bûye pêgereke wisa ku her roj û rojê çend car, çay tê vexwarin. Xasma jî li parêzgehên Bakûrê Kurdistanê çay pir zêde tê vexwarin. Hin kes hene ku dema çay vedixwun 7-10 şûşe li pey hev vedixwun.

Lê kesî heta niha navekî li wextên vexwarina çayê nekiriye. Gelo çaya ku meriv vedixwe, çi nav li wê çayê tê yan hatiye kirin?

Pêşî em ê hinekî li mêjûya çayê binerin:

Çay, 2700 sal Berî Zayînê li Çînê bi xûta derman hatiye bikaranîn û hinbihin çayê têkelê ava sar kirine û vexwarine.
Navê “ÇA”yê, ji zaravayekî Çînê yê bi navê “Mandarin’”ê hatiye wergirtin. Piştre weke ÇA û ÇAY ketiye nava gelek zimanan.
Di Sedsala 18-yan de Çay li Ewrûpayê jî hatiye naskirin, lê tenê rojên şahiyan hatiye vexwarin. Di 1785an de jî li Ingilistanê rojane hatiye vexwarin.
Siltan Evdilhemîd jî fîdeyên çayê ji Çînê dane anîn û li Anatoliyayê dest bi çandina wê hatiye kirin.

Li Kurdistanê jî çay, dawiya salên 1950-60î ketiye rojevê.
Rind tê bîra min ku çay pir kêm dihate vexwarin, lê qehwe pir dihate vexwarin. Heta çêkirina çayê jî, pir malbat hebûn ku nizanibûn çêbikin. Li Sûriye û Rojavayê Kurdistanê hetanî dawiya salên 1970yî jî ava sar, dema çayê û şekir bi hev re dixistin çaydanekî mezin û dikelandin. 

NAVÊN VEXWARINA DEMÊN ÇAYÊ:

. Çaya Taştê.
. Çaya Navdanê.
. Çaya Piştî Firavînê.
. Çaya Danê Êvarê.
. Çaya Piştî Şîvê.
. Çaya Şevê.
. Çaya Betlanê.
. Çaya Binhvedanê.
. Çaya Westandinê.
. Çaya Mêvanan.
. Çaya Suhbetê.
. Çaya Lihevanîna Xeydokan.
. Çaya Behaneya Axaftinê.
. Çaya Piştî Şûştinê.
. Çaya Nazûtûzan.
. Çaya Kêfê.

Ev çayên ku li jorê hatin gotin, dibe ku zêdetir jî nav jê re hebin. Yên mayî, li we ciwanên hêja!
Spas ji bo helbestvanê Kurd rêzdar Ebduleh Celanî ku mesela çayê aniye bîra min.

Riataza

Derheqa nivîskar da

Zeynelabidin Zinar

Bav û kalên wî tev mela bûne û ders dane şagirdan. Ew bi xwe jî berhemê Medreseya Kurdî ye. Wî 11 sal Medrese, 3,5 sal Imam-Xetîm, çar sal lîse xwendiyte. Rêvebirê malpera www.pencinar.se e. Bi dehan pirtûkên folklorî çap kirine.

Qeydên dişibine hev

1 Şîrove

  1. Rizo

    Bav kalê eî melle bûne lê, xwe qe tiştekî nizane. Hema dibêje bira bibe pirtûk, çi dibe bira bibe. Wusa nabe.
    Carekê li civînek hebû. Hemû nivîskaran eva şexsa guhdar kir (mafy axaftinê yê serî yê wî bû) camêrî hema xeberda, pesnê Tayyîp da, xeberdana xwe xelas kir, kes guhdar nekir, lêxist çû. Wê rojê şûnda ber çevê min reş bû.
    Mezina sewa yê aha gotine “devê wî heye, guhê wî tune”
    Xeber dide lê kesî gubdar nake.

Şirovekirin hatine girtin.