Ji nimûneyên zargotina me – 141

Ji nimûneyên zargotina me – 141

Em weşandina berhemên ji nimûneyên zargotina me berdewam dikin. Berhema sedûçilyekê me ji pirtûka “Folklora kurmancîyê”, ku sala 1957an bi kurmancîya kirîlî ya kurdên Sovyet va hatîye çapkirin, hildaye û me ew transkrîpeyî ser herfên kurdîya latînî ya îroyîn kirîye. Vê carê em beşa 2an a berhemeke êpîkîyê ya bi sernavê “Kilama Al paşa” û “Kilama Memê” raberî we bikin.

Berevkar û amadekarê vê pirtûkê Hecîyê Cindî ye.

Berhem çawa di pirtûkê da çap bûne, em wisa raberî we dikin.

Tîpguhêzîya kurdîya ji tîpên kirîlî ser tîpên kurdîya latînî Mîdîya Têmûr û Dîdara Têmûr kirine.

Amadekar: Têmûrê Xelîl

 

Kilama Al paşa û kilama Memê -2 

Qeretajdîn gote mîr, go: -Mîrê min, welle û ezîm, bileh û kerîm, ji me tirê ne sê roje, me tirê ev gave û ev sehete. Mêvanê min mêvanekî usane, wekî derê teda bê, tê ji berva rabî ser xwe.

Mîr go: -Welle, mala me hê ji ber tu kesîva ranebûye.

Qeretajdîn vegerîya mal. Mîr nanê xwe hazir kir, meriv şande pey Memê, Qeretajdîn û birê wî.

Qeretajdîn cêba Memê tijî qurûşên hûr kirin, go:

-Wextê çûyînê tu van qurûşa vî alî, wî alî bireşîne, bira xelq xwera berevke, wekî nezer ji te negire.

Ewana rabûn faytonêda rûniştin û çûn.

 

Gava Memê çû derda

Selam da mîr bi serda

Mîr selam elêkim veda

Sivik-sivik rabû ji berda.

 

Ewana nan û êmekê xwe xwerin, qasekê xwera xeberdan, mîr li Memê şaş û heyrî ma. Lê wextê Memê derda çû, mîr ji ber wî rabû, Qeretajdîn hingê dezmala xwe avîte bin doşeka wî.

Ewana gelekî xeberdan, paşê Qeretajdîn gote mîr, go:

-Mîrê min, eva çend roje Memê hatîye, hê şeherê me nedîtîye, îzinê bide, emê herine ser koçik û sera min, bira Memê xwera temaşeke.

Mîr îzin da. Ewana rabûn Memê birin, lê Qeretajdîn vegerîya cem mîr, go:

-Mîrê min, ne te digo ez ji ber Memêva ranabim.

Mîr go: -Kuro, ez ranebûme.

Qeretajdîn ji bin doşeka mîr dezmala xwe derxist û nîşanî mîr da. Mîr go:

-Welle, wekî ez ji ber rabûbim jî, min haj xwe nînbûye.

Memê, Qeretajdîn û herdu birêd xwe, ewana çûne ser koçik-sera Qeretajdîn, xwera rûniştin û xeberdan. Lê xanmanê Zîn xatûnê jî miqabilî yê Qeretajdîn bû.

Ewê bihîstibû, wekî mêvanekî gelekî ezîz hatîye mala Qeretajdîn, lê nizanibû ku Memêye.

Zînê derkete rewaqê (balkonê, heywangê), li ser xanmanê Qeretajdîn nihêrî, dît ku Memê jî wê sere. Idî xwe zeft ne kir, wêderê kilamek avîte ser Memê, go:

 

-Gelî carîya, hûn binhêrin

Ser xanmanê Qeretajdîn bûye şêwreke girane

Yek Qeretajdîne

Yek Erfane, yek Çekane

Yê dinê serê min û weva

Tev qurbabe, Memê Alane.

 

Memê dengê Zînê seh kir, dîna xwe dayê Zînê wê rewaqa pêşva sekinîye, kilama davê ser wî. Memê go: “Welle, min bikujin, ezê jî kilamekê bavêjime ser Zînê”. Lê Qeretajdîn û birava kilama Zînê bihîstin. Memê go:

 

-Gelî bira, hûn binhêrin

Texte û sêrî binhêrin

Gerdenê şar-şemaq, rewaqa

Dengek li min tesele bû

Nizanim dengê horîyane, yanê yê meleka.

 

-Wêderê herdu birê Qeretajdîn xwestin Memê xin, lê birê mezin ne hişt, ewî go:

-Bira bisekine, ka çi ji gilîyê Memê û Zînê tê? Qeretajdîn gote bira, go: -Ya Memê û Zînê xewna şevane.

Zînê dîna xwe dayê kilam boşin, ewê rabû sifrê xweyî kevin top kir, kire barê du-sê deva, bi carîyava bir ser kanîyê bişo û çirke. Kanî jî der xanmanê Qeretajdînda bû.

Memê dît, wekî Zînê wê xwe xemilandîye, pêşîya bazirgên ketîye, tê ser kanîyê, go: “Welle, wekî evana min vê sehetê jî bikujin, ezê kilamekê bavêjime ser Zînê û bazirganê wê; go:

 

Gelî bira, hat bazirganê girane

Serê min û xulama, îmana karûbare

Daye ser diran û lêvane

Ew çi ya bac û bertîlane

Layîqî Memê Alane

Merî ji wê bistîne bac û bertîlane.

 

Erfan û Çekan destî li ser soranîyane

Qeretajdîn navda diçe û tê

Divê: -Gelî bira, ez wîkim ruhê meyî dêstdane

Ya Memê û Zînê xewna şevane.

 

Qeretajdîn gote Memê, go:

-Memê, ewa tu dibêjî, bûka mine, destgirtîya Çekane, rabe hespê xwe siyar be, here ser kanîyê, hergê te bac û bertîl ji ewê sitend, xwe usa bizanibe, tu birê meyî mezin, em birê teyî çûk. Lê wextê te bac û bertîl jê ne sitend, emê te ji sînorê xwe derxin, rast here mala xwe. Wekî cara duda tu li vira tifiqîyî, emê pirtikê teyî mezin guhê te bihêlin.

Usa jî Qeretajdîn bi kilamkî gotê, go:

 

-Memê, bazirganê te ew nîne

Ew bûka Qeretajdîne

Bêşkertma Çekane

Navê wê têlî xatûn Zîne

Devê bavê kesekî neketîye

Bac û bertîla ji wê bistîne.

 

Mamê rabû Borê xwe derxist, zîn kir, lê siyar bû û ajote serê kanîyê:

 

Memê Bor derxiste dere

Lê kir zînê albavî û ceware

Ajote serê kanîyê sefere.

 

Memê ajote ser kanîyê

Selam da Zînê zerîyê

Bor dev kir ava kanîyê.

 

Zînê selama wî vegirt, go: -Ser serê min bêy, axayê bi nav û nîşane!

 

Go: -Zînê, me ser xanî danîye qale

Min li te anîye îtbare

Lê ditirsim tu gotina min neynî ware.

 

Zînê go:

 

-Memê, aqilê xwe serê xwe bîne

Devê Bor ji avê dermexîne

Ew jina tu dibêjî, van dera tunîne.

 

Hindavda rabû Zînê serbeste

Dest bire tok û benîya bi qeste:

“Ha, go, axayê min, dilê te çi dixweste”.

 

Rabû Zîna girane

Dest bire tok û benîyane

Sê zêr ji serî qetiyane.

 

Go: -Yera yek bace û yek bertîle

Ev yeka jî nîşanîya Çekane

Lê xercê Cizîrê heft salane.

 

Memê bac û bertîl da nav tilîyane

Ajote berbi hersê birane

Hersêka ji Memê girt saweke girane.

 

Memê berê du zêr derxistin: -Han, go, birano, eva tera bac û bertîl.

Ewana ew herdu zêr qebûl nekirin, paşê Memê zêrê nîşanîyê da wana. Paşê wana qebûl kir.

Qeretajdîn go:

 

-Em sê birane, hespê me bozin

Gurzê ataşî li destê meda

Nav dinyayê digerin dew û dozin

Emê ji birangê xwera bînin

Zîna çev-birû beleke û pîroze.

 

Erfan go:

 

-Em sê birane, hespê me reşin

Li dinya erfadine zor kifşin

Emê ji birangê xwera bînin

Zîna çev-birû beleke, keleşin.

 

Çekan go:

 

-Em sê birane, hespê me kumeytin

Bi gurzê ataşî digerin çendî welêtin

Emê ji birangê xwera bînin ya dilê birangê me divêtin.

 

Ewana wê rojê usa derbaz kirin, qirarê wan bû yek, wekî Zînê Memêra bînin. Idî Memê bû birê wanî mezin, bi şîrê helal. Çend roja sekinîn. Mîr nan çê kir, gazî her çar bira kir, go:

-Ezê Memê jî rewakim.

Lê Zînê berî hingê bihîstibû, wekî mîr wê gazî Memêke û pêşkêşê bidê. Ewê cahab dabû Memê, wekî “Tu pêşkêşa hilnede, xêncî kurkê aspêjîyê”. Wekî em û Memê her ro cîkî bin û têr xwera hev şabin.

Mîr gazî Memê kir, paşî nanxwerinê gotê, go:

-Memê, wekî tu ne maqûlbî jî, eşed bila maqûlî, wekî tu kurê gavana bî jî, eşed bila tu mîrî. Lê bixweze, ka ez çi bidime rewakirina te?

Memê go: -Welle, mîrê min, ez tenê kurkê aspêjîyê dixwezim, çend meheka li dîwana teda herim û bêm.

Mîr go: -Kuro, kurkê aspêjîyê bînin li Memê kin.

Memê bû qaweçîyê mîr. De Memê Zîn teze di cîkîda cem hev sekinîn. Bi kêf û henek û laqirdîya ewana qawa dîwanêye sibê nîvro anîn, ya nîvro – êvarê anîn.

Bekir gote mîr, go: -Mîrê min, qawa dîwana teye sibê, nîvro tê, ya nîvro – êvarê tê. Axir şerme ji navê tera, Memê şermîya we digere.

Mîr go: -Bekir, hilbet edetê welatê wan usane, wê niha hînbe, ziyan tune.

Çendek sekinî, mîr elamet da cindîyê Cizîrê, go:

-Gerekê em sibê herine rav û nêçîra, Memê Ala jî wê tev me bê.

Zînê jî gote Memê, go: -Tu xwe nexweş bavêje, wê sibê bêne ser te, tu bêje ez nexweşim. Lê ewê siyar bin. Wextê ew siyar bûn, idî ser oxirê peya nabin. Ewana ku çûn, idî heta şeş-heft roja nayên. Ez û tu jî emê herine baxê Torkirî, xwera kêfkin.

Sibê mîr bi cindîyê Cizîrê, Qeretajdîn û herdu birava siyar bûn, hatin ser Memê sekinîn. Cahab dane Memê, go:

-Bira, siyar be!

Memê cahab da, go: -Bêje mîr, bêjê welle ez îro nexweşim.

Idî mîr ser oxirê peya nebû, pêşîya cindîya ket û çûne rav û nêçîrê. Memê û Zînê jî xwe xemilandin, berbi baxê Torkirî çûn. Bekirê Ewan ji siyara paşda mabû. Wextê çûyînê ewî Memê û Zînê dîtin, wekî diçine nav baxê Torkirî. Ew para çû gihîşte siyara. Lê pelte ewirê reş derket. Baran barî. Bekir gote mîr, go:

-Mîrê min, baranê hê zef bibare, were em herine nav baxê teyî Torkirîda peya bin. Min hêjka bi çevê xwe dît du karê xezala jî çûne nav baxê te. Emê ewana bigirin, tera nanekî hazirkin, heta baran jî vedike.

Mîr gurra Bekir kir, lê Qeretajdîn şik bire ser gilîyê Bekir.

 

Alîyê qulbeda derket pele ewirê girane

Ji ber diçe birq, birûsk û barane

Ez dizanim tale û bextê Memê Alane.

 

Qeretajdînê devdînî aqil kurîne

Gazî Badîn çawîş dike û tîne

Ser baxê Torkirîda dişîne.

 

Go: -Here, kar û tivdarekê mîra bivîne

Qeyde û qanûna gişkî bîr bîne

Çi terewilê nav bêxda heye, derîne.

 

Badîn çawîş çû derda

Selam da Memê bi serda

Dît Memê paldaye, Zînê di berda.

 

Memê go:

 

-Here çawîşo, sur li balo

Herça vê surê min bike sitaro

Minetekê dike li yekê cebaro.

 

Go: -Memê bese xebera bide xebera

Heta ser min nebe xirme-xirmê xençela

Ev xeber ji nav devê min dernayê derva.

 

Memê go:

 

-Ez wîkim ella û ekbere

Heta ser min temam nebe

Sêsid şêst şeş cot xencere

Devê min nav sîng û berê Zînê nayê dere.

 

Riataza

Derheqa nivîskar da

Têmûrê Xelîl

Berpirsyarê malpera me, sêkrêtarê Komeleya Nivîskarên Kurd li Swed, endamê Yekîtîya Rojnamevanên bajarê Moskvayê, nivîskar û rojnamevan. Fakulta fîzîk-matêmatîkê a zanîngeheke Ermenîstanê temam kirîye.

Qeydên dişibine hev