PEYV Û GOTINÊN SOSRET -2

PEYV Û GOTINÊN SOSRET -2

Fermo, lêkolîneke zanyarî-jêhînbûnê-fikirandinê

ji nivîskarê malpera me birêz Raif Yaman.

Me duh beşa nivîsê a pêşin çap kir, îro beşa duduyan çap dikin.

Raif Yaman, philolog

NETEWE el έθνος ethnos; la natio; fr nation; es nación; de nation; en nation; sv nation; ru нация natsîya; sa राष्ट्र rastr; hi राष्ट्र raştr; bn জাতি catî; gu રાષ્ટ્ર raştr; pa ਰਾਸ਼ਟਰ raşetr; ar ملّة mille(t), قوم qewmun, الأمة el ummetû; arm מִלָּה milla; az millət; fa ملت  milet, قوم qewm; امت umet; ps ملت milet; tg миллат millat; tr millet, kavim; ur قوم qewm; ku milet, qewm, nation

NÛÇE el Νέα nea; la nuntium; it notizia; en news; fr nouvelle; es noticias; sv nyheter; ru Новости novostî; sa वार्ता varta; hi समाचार semaçar, ख़बर khabir; bn খবর habir; gu સમાચાર semaçar; arأخبار,خبر  exbar xeber; fa اخبار exbar, خبر xeber; tg ахбор axbor tr haberler ur  خبریں xeberîn; ku hay, xeber, hewal, dengûbas

OL (ji yol a tr) la religio, fr religion, de religion; en religion;  ru религия relîgîya; ka რელიგია relîgîya; sa धर्म dharm; hi धर्म dharm; bn ধর্ম xarm; pa ਧਰਮ dharm; av deêna; ofa dêna; peh dên; fa  دین dîn; ar دین dîn; tg дин dîn; tr din; ur دین dîn; ku dîn

 PARÊZGA (ji terc. محافظة ar) la provinciae; fr province; en province; de provinz; sa मण्डल mangele; hi प्रांत prant; gu પ્રાંત prant; bn প্রদেশ pradeşa; pa ਸੂਬੇ şûbe; el  ar المحافظة el muhafeze, ولاية wulayet; fa استان, ايالت ,  ولا يت ostan, eyalet, vîlayet; tr il, vilayet; ku wulayet, prant, province

PÊNÛS  ola petna, pesna; mla penna, pinna; ofr penne; en pen; gu પેન pene; ru перо pero, ручка rûçka; el στυλό stîlo; fr stylo, plume; es pisa; sa लेखनी lêxanî; hi कलम kelem; কলম qelem; pa ਕਲਮ kelem; oel κάλαμος kálamos; la calamus; ka კალამი k’alamî; ar. قلم qelem; aramî qelema;  fa. قلم qelem, خامه xame; tr. kalem; ku. qelem, xame, kelem

PÊVAJO (ji terc. süreç a tr) la processus; es proceso; ofr proces; fr procès; de prozess, verarbeiten; en process; ru процесс pratses; ka პროცესი; sa प्रक्रिया prakrîya; hi प्रक्रिया prakrîya; bn প্রক্রিয়া prokrîya; pa ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ prakîrîya; gu પ્રક્રિયા prakrîya; ar عملية ’emeliyeten; fa مرحله merhele; tr merhale süreç; ku merhele, process, prakrîya

PEYMANGEH (ji terc. herfî ya peyva erebî معهد me’ehedun) ar معهد me’ahedun; hi संस्थान senstan; gu સંસ્થા sensta; bn প্রতিষ্ঠান pratîştan; el ινστιτούτο înstîtoûto; la institutum; de institut; fr institut; en institut; fa موسسه muvesese; ru институт înstîtût; ka ინსტიტუტი înstîtutî; hy ինստիտուտ înstîtut; ur انسٹی ٹیوٹ enstîtyût; ku institut, senstan, muwesese

PIRTÛK, PERTÛK el βιβλίο vîvlîyo; la liber; es libro; fr livre, es sa पुस्तक pûstak; hi किताब  kîtaab, पुस्तक pûstak; bn পুস্তক pûstak, খাতা hata; de buch; en book; pa ਬੁੱਕ bûk; gu પુસ્તક pûstak; arكتاب  kîtab; fa كتاب kêtab; ps كتاب kêtab; tr kitap; tg китоб kîtab; ur. کتاب kêtab; par nibêg; mfa nameg, madeyan; ku kitêb, kîtab, nibêg, nameg, pûstak

PÎT (ji metathesa тип a rûskî):  el xαρακτήρας xaraktîras; la character, littera; es letra, tipo, carácter; fr  lettre, caractère; en letter, type, character; de buchstabe; ru тип tîp, буква bûkva, литера lîtera, шрифт şrîft; ka ტიპი tîpî; hy տիպ tîp; sa अक्षर akşer; hi अक्षर akşer; gu અક્ષર akşer; ar حرف herfe; fa حرف herf; id huruf; tg ҳарф harf; tr harf; ur حرف herf; ku herf, tîp, akşer; character, letter

RENGDÊR, HEVALNAV el επίθετο epitheto; la adjective; fr adjective; de adjektive; en adjective; sa विशेषन vîzesan; विशेषण vîşeşan; bn বিশেষণ bîşeşan; pa ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ vîşeşan; si විශේෂණයකි vîşeşinikî; gu વિશેષણ vîşeşan; ar صفة sife; az sifət; fa صفت sifet; ps صفت sifet; id: kata sifat; tg сифат sîfat; tr sıfat; ur صفت sifet; ku sifet, vîşeşan (wûşeşan), adjective, epithet

RENGPÎŞE, HOKER, WÊKXER  el επίρρημα epîrrîma; la adverbium; fr adverbe, en adverb; de adverb; sa क्रियाविशेषण krîyavîzeşan; hi क्रिया विशेषण krîya vîşeşan; bn বিশেষণের বিশেষণ vîşeşanêr vîşeşan; gu ક્રિયાવિશેષણ krîyavîşeşan;  ar ظرف zerf; az zərf; fa ظرف zerf; tg зарф zarf; tr zarf; ku zerf, adverb, vîşeşana krîya (wûşeşana krîya)

ROJBÛN, ROJBÛYÎN el γενέθλια genethlîya; la natalem, natalis, dies natalis; fr anniversaire; de geburtstag; en birthday; ru день рождения dîn rojdînya; ar عيد الميلاد ‘eyd elmîlad; fa زادروز zadrûz, روز تولد rûz told,جشن تولد  ceşnê rûz told, ميلاد mîlad; sa जन्मदिनम् cenmedinem;  hi जन्मदिन cenmidîn, सालगिरह salgîra, वर्षगांठ verşgant: anniversary; bn জন্মদিন canmudîn; pa ਜਨਮਦਿਨ cenmidîn; ku mewlûd; zadroj, salger, canmudîn; jidayîkbûyîn

ROJGER el πλανήτης planitis; la planet; fr planète; es planeta; de planet; en planet; ru планета planeta; ka პლანეტა planeta; si ග්රහලෝකය grahalokey; sa ग्रह grah, hi ग्रह grah; bn গ্রহ grah; gu ગ્રહ grah; pa ਗ੍ਰਹਿ grahî; ar كوكب kewkebî; fa سیاره seyare; ku planet, grah, mêzîn (ji zimanê gel), kewkeb, seyare

SEDEM (Hejmara ordinal a kurmancîya jêr 100em tîne bîra meriv. Xwîyaye ji peyva صدمة ya erebî ya dihê mana şok û tesîr hatîye.) el Λόγος logos; la ratio; de ratio; fr raison; en reason; ru резон rezon; sa करण karan; hi कारण karin; bn কারণ karin; gu કારણ karin; pa ਕਾਰਨ  karin; es motivo; ar سبب sebeb; az səbəb; fa سبب sebeb; kk себеп sebep; ms sebab; so sababta; tg сабаб (sabab); tr sebep; ku sebeb, karin, motiv

ŞOPÎNER el οπαδός opados; la sectator, discipulus, assecula; fr disciple, admirateur, ru последователь posledovatel,  ar تابع tabi’, المريد elmurîdû: disciple; hi अनुगामी anûgamî; bn অনুগামী anûgamî; gu અનુયાયી anûyayî; si අනුගාමිකයෙක් anûgamîkayek; pa pedwezen; mp pesanîg; fa دنبالگر، denbalger, پيرو peyrev; tg пайрав peyrev; ku peyrew, pedvezen, murîd

VEBÊJER (ji prefixa ve-, ji  imperative a bêj (bibêje, bibêjin) û suffixa -er a en) el αφηγητής afîgîtîs: çîrokbêj; ru рассказчик raskazçîk; la narrator: çîrokbêj, fabulator: qisebêj, çîrokbêj; fr narrateur, raconteur, récitant; en narrator, gu નેરેટર nêrêtar; storyteller, taleteller, teller; pa ਕਥਾਕਾਰ kitakar; sa कथक ktak; bn কথক ktak; hi कथावाचक ktavaçak; si කථාව kitav; ar راوي rawiya; fa راوی  rawî, گوينده goyende, قصه گو qisego: qisebêj, çîrokbêj, داستان سرا  destansra: destanbêj; id rawi; ur راوی rawî; ku çîrokbêj, qisebêj, destanbêj, vatox, goyende, narrator, ktak, rawî

WÊJE el βιβλιογραφία vîvlîyografîya, λογοτεχνία logotexnîya, φιλολογία fîlologîya; la literatura; es literatura; fr littérature, en literature ; de literatur, ru литература lîteratûra; ka ლიტერატურა lîteratûra; sa साहित्य sahîtîya; hi साहित्य sahîtîya, bn সাহিত্য şahîto; pa ਸਾਹਿਤ sahît; gu સાહિત્ય sahîtîya; si සාහිත්යය sahîtî; ar أدب edeb; fa ادبیات edebiyat; tg адабиёт adabiyot; tr edebiyat; ur ادب edeb; ku edebîyat, şahîtî, literatur, philology

WERGER el μετάφραση metafrasî; de übersetzung; la translatio, interpretatio, liber translatus; en translation;  it traduzione; es traducción; fr traduction; ru трансляция translîyatsîya, перевод pêrêvod; sa अनुवाद anûvad; hi अनुवाद anûvad, bn অনুবাদ anûbad; pa ਅਨੁਵਾਦ anûvad; gu anûvad;   aramî תַרְגּוּם tergûm; ar ترجمة  terceme; ka თარგმანი targmanî; hy թարգմանություն t’argmanut’yun; fa ترجمه tercume; tg тарҷумаи tarcûmaî; tr tercüme; ku tercûme, wergerandin, qelibandin, anûvad, translation

WERGÊR el μεταφράστης metafrastîs; ru переводчик pêrêvodçik; la translator; ofr translater; en translator; it traduttore; es traductor; sa अनुवादक anûvadak; hi अनुवादक anûvadak; bn ûnûbadak; pa ਅਨੁਵਾਦਕ anûvadak; gu અનુવાદક anûvadak; ar مترجم mûtercîmun; fa مترجم mutercîm, ترجمان tercuman, دیلماج  dîlmaç, بر گرداننده bergerdanende; tg тарҷума tercûma; tr mütercim, tercüman, dilmaç, çevirmen; ur مترجم mutercîm; in penterjemah; hy թարգմանիչ targmanîh; ka თარჯიმანი tarcîmanî; ku tercûman, mutercîm, dîlmaç, wergerzan (ji bergerdanenende), enovak (ji anûvadak), traductor

XWÎNER (ji -xwîn a xwendina kurdî û -er a îngilîzî) el αναγνώστης anagnostis; la lector, legens, recitator, anagnostes; fr lecteur; es lector; en reader; de leser, vorleser; ru читатель çîtatel’; hi पाठक patik; bn পাঠক paçuk; si පාඨකයා patikê; ar قارئ qarî; tr okur; farsî خواننده xanende, قارئ qarî; tacîkî хонанда xonanda; kurdî xwende, xwendevan

ZAGON oel κανων kanon; el νόμος nomos; la iuris; de jura; es ley; it legge; fr lois; en law; ru закон zakon; bg закон zakon; sa विधि vîdhî; bn আইন aîn; gu કાયદો kayedo; pu ਕਾਨੂੰਨ kanûn; hi कानून kaanuun, ka კანონი kanonî; tr kanun; ar قانون qanûn, fa قانون qanûn, ur قانون qanûn; ps قانون qanûn; tg қонуни qonûnî, ku qanûn

ZANIST el γνώση gnosî; de wissenschaft; la scientia; fr science, savoir; en science, knowledge; ps ساینس sayins; es ciencie; it scienza; ru наука nauka, знание znanîye; sa विज्ञान vîgîan; hi विज्ञान vîgîan; bn বিজ্ঞান bîgîan; pa ਵਿਗਿਆਨ vîgîan; gu વિજ્ઞાન vîgan; si විද්යාව vîdîyawi; ar علم ‘ulm; fa علم îlm, دانش daniş; ur علم ‘ulm., id ilmu; tg илм îlm; tr ilim; bilim; ku îlm, zanîn, zaniş

ZIMANÊ ZIKMAKÎ el μητρική γλώσσα mîtrîkî glossa; la mater lingua; fr langue maternelle; es lengua materna; it lingua madre; en mother tongue; de muttersprache; sa, hi मातृ भाषा matr bhaşa, bn মাতৃভাষা mtrbhaşa; gu માતૃભાષા matrbhaşa; pu ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ mati bhaşa; si මව් භාෂාව maubhaşawi; hy մայրենի լեզու mayrenî lezû; fa زبان مادری zebanê maderi; ku zimanê maderî

 

Not 1: Me peyvên bi formên xwe yên gran xwedî phonemên /h/ û /ɵ/ (herfên h û u) bi hawayê wan ê sivik nenivîsîn. Numûnên formê gran: hanîn, nahê, nahên, dihê, dihên, bihê, bihên, haşbûn, hewqas, hawa, hêvar; dunya, wusan, numûne, turkî, mumkûn. Bi heman rêzê numûnên formê sivikê van peyvan: anîn, nayê, nayên, tê, tên, bê, bên, aşbûn, ewqas, awa, êvar, dinya, wisan, nimûne, tirkî, mimkûn. Peyvên bi formên gran hatine nivîsandin bi formên sivik jî dihên xwendin. Ji van peyvan hanîn, bihê, bihên, dihê, dihên, nahê, nahên, haşitî hema hema li her derê êdî tenê bi formê xwe yê sivik dihên telafûzkirin.

 

Not 2: Me peyvên ji zimanên latinî, îngilîzî û fransizî ketine kurdî wekî xwe nivîsin, ne bi elîfba fonetîk a Celadet Alî Bedirxan. Ji nivîsîna latinî, îngilîzî û fransizî me bi granî hawayê nivîsîna latinî û îngilîzî tercîh kirîye. Çimkî nivîsîna bi hawayê van zimanan pirtir li phonetica kurdî dihê. Dema em peyvên ji latinî, fransizî û îngilîzî -hinek paşgirên xusûsî, accent û herfên taybet ne tê da- bê guherîn wekî xwe dinivîsin, ev peyv ne tenê manên xwe, gîyan û durûvên xwe jî diparêzin. Numûne football, leader, gilette, gendarme, coup d’Etat, de facto. Dema ev peyv fûtbol, lîder, cilêt, cenderme, kûdeta, defakto dihên nivîsîn bê şemal û bê gîyan dimînin. Çimkî football ji foot û ball, leader ji lead û -er, gilette ji navê Monsieur Gilettte, gendarme ji gens û d’arme, coup d’Etat ji coup û d’Etat, de facto ji de û facto pêk tên; fût û bol, lîd û er, cen û derme, kû û deta, cilêt peyvên bê durûv û bê bê gîyan in. Ji ber ku turk û çend miletên din bi vî hawayî van peyvan dinivîsin, kurd ne neçar in mîna wan binivîsin.

Riataza

Derheqa nivîskar da

RIATAZA

Malpera nûçeyan derheqa kurdan û Kurdistanê da; Ji bo malûmatîyên zêde berê xwe bidine vê navnîşanê: info@riataza.com

Qeydên dişibine hev