Gotinên pêşiyan ên hewramî

Gotinên pêşiyan ên hewramî

Amadekar: Kamêran Gulpî

Tîpguhêziya latînî û pêşkêşî: Umîd Demîrhan

 

Nivîskar û rojnamevan Kamêran Gulpî kurdekî hewramî ye ku ev gotinên pêşiyan amade kirine. Sipasî ji bo amadekarê van gotinan ku hem bi alfabeya aramî (soranî) nivîsiye hem jî bi dengê xwe xwendiye ku bikaribim fonetîka wan biparêzim. Divê bibêjim ku dengê /dh/yê yê hewramî gelekî balkêş e ku dişibihe tîpa /zal/ê ya erebî û /th/ya ingilîzî; lewre min bi neçarî ev pevdeng (dîftong) çêkir. Her wiha ji ber ku di alfabeya soranî de tîpên dubare yên /rr/ û /ll/ê hene, min dîsa bi neçarî peyv wisa guhastin kurmanciyê. Di tîpguhestinê de min her du tîpên /‘eyn/ û /he/ya qirikî yên erebî jî bi bêhnok û xêzikeke li binî ve nîşan dane.

 

Îcar min kurmanciya van gotinan ji xebatên pêştir re hiştiye ku di gotareke dirêj de qala rêzimana hewramî, war û erdnîgariya hewramiyan û pendên wan ên pêşiyan bikim. Di vê kurtexebatê de min ji cenabê nivîskarî xwest ku tenê gotinan rêz bike, di dosyeyeke dengî de bixwîne û ez jî tîpguhêziya wan bikim. Mebesta min ji vê berhevkarî û weşanê ew e ku nimûneyên çanda kurdî ya pirzaravayî û pirdevokî werin parastin; her wiha min hewl da ku pireyeke zimanî di navbera her du zaravayan de ava bikim.

 

Bi rastî ji bo zimannasiya kurdî ev cureyên xebatan gelekî girîng in. Wekî nimûne ev gotinên pêşiyan ên hewramî bi yên kurmancî re hevpar in an jî bi hêsanî tên fêmkirin ku çi dibêjin:

 

Hewramî Kurmancî
Mar be qisê weşê wilene mê ciber.

Bê sewadhî kerr û korî.

Be du’a û kitê waran mewaro.

Ruwase nelê willere hejgê besê qilîçe şo.

 

Bize ke şeqîş wirêya milo nanu şiwaney wero.

Watşa be rriwasê şahêdit kên watiş qilîçkem.

Mar bi gotina xweş ji kunê derdikeve.

Bêsewadî (bê xwendin-nivîsandinî) kerî û korî ye.

Bi dia û kitêbê baran nabare.

Rovî nediçû kunê, hejek jî bi boça xwe ve girêdida.

Bizina ku eceleyê wê tê, diçe û nanê şivên dixwe.

Ji roviyî pirsîn: “şahidê te kî ye?”; got: “boçika min e.”

 

Sipasî ji bo malpera Ria Taza û amadekar Kamêran Gulpî ku bi weşandina vê gencîneya kelepora kurdî xizmeta gel û zimanê xwe dikin.

 

U.D. 

  1. A awê serçemo lêllene.
  2. A qisê detewenê tireknoş.
  3. Adh keno û tew pîmo.
  4. Adh karwançî û min xançî.
  5. Ane hor gino pey gûkerî pey rawkerî wicmegno.
  6. Ardeniş lew sêşene.
  7. Asaw bê aw megêllo.
  8. Asaw karû wêşkero çeçeqçeqe serew wêşmêşno.
  9. Awew awwazî pêsene goştû berazî.
  10. Awî awegaremlo.
  11. Awî desşo meçkore.
  12. Awî mirdheo to nemirdî.
  13. Axerro Xwa şukir.
  14. Ba her tûte gefo mange şewê.
  15. Banê û dûyêw hewê.
  16. Barû serbarî.
  17. Bazinî altûn îna desşene.
  18. Be awew zemzemî şoreş pakîş nimê.
  19. Be çemçê awî mêwe melê.
  20. Be dem yapraxî mepêçiyawe.
  21. Be du’a û kitê waran mewaro.
  22. Be meyl û wêt geze kere.
  23. Bê pala xasa ne wek palayî teng, bê jenî xasa ne ki yaneyî be ceng.
  24. Bê sewadhî kerr û korî.
  25. Be tawe waranê tirekew bana perrê mebawe.
  26. Beq anen damgane wano, ne ki ane kehêlyanene wano.
  27. Bexê ginawe yexê.
  28. Bîma bîma hisêb niya henma henma hisêba.
  29. Bira weş bo pey bira jenê, walê nîşo seyew tewenê.
  30. Biray gewre yagê tateyn.
  31. Bize ke şeqîş wirêya milo nanu şiwaney wero.
  32. Bizê lerre, gelê lerr kero.
  33. Bize wînew doş waze.
  34. Bûse baz libî.
  35. Ça awî hene gull niya, ça gull hen awî niyene.
  36. Ça herrî a tozê hor êstêbo.
  37. Ce bê xebera keşkek selawat.
  38. Cehenem bereşene gêliyo xasa.
  39. Çemêt siya wênê.
  40. Cenebiyey hîç mekiriyo.
  41. Çêşa eco doma wardenu duwawema dêneto.
  42. Ceterrînê dar ho megino.
  43. Çî wêt gêrten gezu nîmê gillême.
  44. Çil şêtê xasênê ta gêlêwe.
  45. Cilî kone xariştiş firen.
  46. Cin be cinî xow cinîç be asewanî.
  47. Çirawîy desîyey rroşinayiş pey çîrro wêş niya.
  48. Ciwab şeqê niyenê.
  49. Ciyay îney keleke binyey keleke wurrney.
  50. Cucelê êsalî parîneş xilletna.
  51. Dar bê puwaze w wêş nebo metreko.
  52. Darî bêber pey biriyey xasa.
  53. Darî pîredar nenîşe sayeş yarî dûrwellat hîç niyen mayeş.
  54. De wezêne yiweşa pûtene.
  55. Deng u şewê firemlo.
  56. Desê netawî birrîş mişom maçiş kerî.
  57. Desê roçî gîraw desê cejne kera.
  58. Desê seyawe dill meseyowe.
  59. Dildar menîşo we pay zulfê lûl, bê pûl wenîşo kaney herrû bûl.
  60. Dirozin tema’îş xelletna.
  61. Ecê millew dilê çilkawên.
  62. Ecêt pa hesye werîş.
  63. Eco dot micyan.
  64. Eco gawenew kardêre midyo.
  65. Eco tûten çûwekerî demşere.
  66. Edha heşene buweş weşene.
  67. Edha wînew kinaçêş waze.
  68. Er pey ême awîş niyene pey to naniş hen.
  69. Esp û xelatî mewiya danîşere.
  70. Espî nesinya axure besê.
  71. Ey newerîş.
  72. Gelema nebiyebo gelerra ma diyen.
  73. Gewre awî mico gulane paş midho çene.
  74. Hêle rronîşa niyare pey herî goşêş wistene.
  75. Heq bo heqdarena, bej bo beşdarena.
  76. Her çêge werwe şiyeno.
  77. Heywan payîzêne mirrar bowew weharêne peneş mizana.
  78. Hîç kewçêne perr niya pey piyayî.
  79. Ine dûwe qedhrit meno.
  80. Îne gurzû ane meydhan.
  81. Ine liwe bawan cilit çêr yawan.
  82. Îşare be ‘eqil weşa.
  83. Jenî çenê mişnasî be teqelle w lîbasî.
  84. Jenî gule payîzêne rron kero.
  85. Jiniyeniş u nemsaniş.
  86. Jûjû maço cebeckew min nermter niya.
  87. Kala layiq û ballaya.
  88. Ke laylaye mizanî çî mewsî.
  89. Ke rron fire bî qineş pe nenawa.
  90. Lafaw berot çaney xastera ser u perde w namerdîre pirryo.
  91. Lêqnekeyş maro êgew hêllekey bero yanew wêş.
  92. Mar be qisê weşê wilene mê ciber.
  93. Namêwe zile w derey wêrane.
  94. Naniş be goşê jawan.
  95. Naniş îna ronene.
  96. Nanit yewîn bo w, xullket ger mebo.
  97. Nazêma hen u zorêma niya.
  98. Ne ine şîrîn be qûtidh bidha ne ine tall be tifato.
  99. Nê sêrî cimne ne awray done.
  100. Ne wardenim kase ta kiryom tase.
  101. Neçenî toweşma nebê to kiryom.
  102. Nekbetî ama sêllî didhan marro.
  103. News gêreş miştên werşde deştên.
  104. Nîşanê rroy binerro diyarene.
  105. No paçekille no kesê.
  106. Payîze bira.
  107. Pêsen bare eslehe binyey kolo herîre.
  108. Pêsen herre dey temû dîwariyo.
  109. Pêsen melê zanî dey dilê awî.
  110. Pêsen şingî dey dem û gawêwe.
  111. Pêsen vaçî kîselê pirêne çinar.
  112. Pêsene kitê siflê.
  113. Pey xatire w wilkê gawê mekuşe.
  114. Peyê germişan, çemê wermişan.
  115. Piya maşa, jenî maşbere.
  116. Piyaz ta tenya bû serey xas kero.
  117. Ray rasê Xway kiyasê.
  118. Rêz birriyo cerroxane her qom xasen ta bêgane.
  119. Ron niya leçîto diyar bû.
  120. Rrencin biyen rencu qolançê.
  121. Rruwew nebiyey siyawebo.
  122. Ruwase nelê willere hejgê besê qilîçe şo.
  123. Sac merriyey ne ki zirriyey.
  124. Sahib yane wêş xas mizano çêş guzeryo yaneşene.
  125. Sahib yane wêş xas mizano çêş guzeryo yaneşene.
  126. Ser be ser ber bo ziyadhew wêt pey wêt.
  127. Serda qûllen bê kirmollen.
  128. Serdha qûllen bê kirmollen.
  129. Serê bê delakê metaşe.
  130. Sere memarro.
  131. Seren liwan hezar willêre.
  132. Sereş girdh goşe şêwe giryo.
  133. Serû awew himamyo te’aruf kerro.
  134. Seru biyeyo hêllet kiryo.
  135. Serû sifrew tateyşo gewre biyen.
  136. Serû sifrew tateyşo gewre biyen.
  137. Simera diştêndê wirdêta kerû.
  138. Simera diştêntey wirdêta kerû.
  139. Ta belû fire bû simore ca ewraşa.
  140. Ta çeneşa do şeş.
  141. Ta dêdê newaço borê kake mekero zorê.
  142. Ta ferz mirda bû sunet betal e.
  143. Ta nemirî mejîwî.
  144. Ta nemirî peya pene nemeyawî.
  145. Ta qinet terre nebo masawî megêwî.
  146. Ta rriwase qeballe wêş wanawe kewllşa kerde.
  147. Ta xan razyowe leşkir tirazyo.
  148. Taqane yan şêt yan dîwane.
  149. Tate jenîş arde bo bebabe piyare.
  150. Tate merdey weşa ta sêr nebyey.
  151. Tif û serew kûya.
  152. Tifeng teqa hor megêlowe.
  153. Tîke jawe caqû tiş de.
  154. Tir birrû qisekerî qise nekerdeyn.
  155. Tûle bi nemamî çemyowe.
  156. Tûtey siya û çermeş yon.
  157. Waran bo werwe mişowe werwe bo her werwe mişowe.
  158. Waran waro pirrû hêlî hîçê mebo awew bêllê.
  159. Watşa be herî çî ane goşêt zilênê watiş gird weşlleye ‘eybîş hen.
  160. Watşa be kitê gut pey dermanî mişyo şard şo.
  161. Watşa be rriwasê şahêdit kên watiş qilîçkem.
  162. Way wat be kadhanî berekeyt kerro ba perrit keru watiş anem menen mebereş inu wêt pey wêt.
  163. Werêse cetallanî gêllowe her xasa.
  164. Werg nekiriyan be şiwane w geley.
  165. Wermit mê sengat pey çêşî.
  166. Weru zererî her wextê gêrî qazanca.
  167. Werwe dûrebo azîzene.
  168. Werwe tamişteko lê çiş meno her çêyene.
  169. Winîm biyêne be awî.
  170. Xak u çêr u payîş pey hewt dermana mişyo.
  171. Xo çêro darî bê gellayine nenîşte nîre.
  172. Xulke pawe yanê.
  173. Xurmawî bero Besre.
  174. Xuwa bidho mergim zemane kero bergim.
  175. Xuwa derê gêro yo guşadhe kero.
  176. Xuwa hîç wileyiş be bêdirrey nasêne.
  177. Xuwa kero î desme mihtacu ew desîm nebo.
  178. Xuwa pa nedho be mara.
  179. Xuwa ta kuwa newîno werweşa mewarnone.
  180. Ziwan tobaze serem silamet.
  181. Ziwan u bendey qelem u Xway.

 Riataza

Derheqa nivîskar da

RIATAZA

Malpera nûçeyan derheqa kurdan û Kurdistanê da; Ji bo malûmatîyên zêde berê xwe bidine vê navnîşanê: [email protected]

Qeydên dişibine hev