Êzdayetî, Felsefe û Ramanên Serbest

Êzdayetî, Felsefe û Ramanên Serbest

Ali Gurdilî

 

Hemû dînên (olên) li cîhanê, xwedîyê rê û resmên cuda ne û perçeyekê çanda mirovahîyê ne. Wate, ol jî mîna ziman, irf û adet, zanist, felsefe û hwd. perçeyeke çanda civaka ne. Girêdayî vê yekê, bi demê re hemû ol diguherin û hatine guhertin û em dibînin tekamula olî, ji polîteîzmê ber bi monoteîzmê ve xwe daye der û heta roja me jî hatîye.

 

Çi dema ku ramana dînî xwe berdaye dewsa tevahîya ramanên cihê yan jî, dema ku xwestîye temamîya jiyana civakî destnîşan bike, hingê jî bûye navgîneke zilm û zordestîyê. Li ser navê Xwedê û îmanê, gelek zilm û zordestî pêk hatine. Di dînê musewî, xiristiyan û îslamê de jî, ji ber sebeb û hincetên babetcihê, gelek kuştin û komkujî pêk hatine û ku hê jî, bandûr û şopa wan zilm û zordestîyan, berdewam e.

 

Dînê êzdayetîyê jî, yek ji wan dînên yekxwedayî û kevnare ye û xwedîyê wesfên cihê ye. Loma jî, nabe ku bi fikr û ramanên serdest, meriv rabe dînê êzdayetîyê binirxîne û li gor dînên yekxwedayî, dînê êzdayetîyê reş û biçûk bike. Çawa ku musewîtî, xiristiyanî û îslam xwedîyê felsefeyê ne, dînê êzdayetîyê jî xwediyê felsefeyekê ye û xwerû (xwemal) ye. Lê belê wekî dînên din, nebûye skolastîk û li dibistanan, bi darê zorê nehatîye xwendandin.

 

Zilm û zordestîya ku li dîn û bawermendên êzdayetîyê kirine, rê li ber hinek pêşketinên dînî girtîye û loma jî, êzdayetîyê derîyên xwe ji derve re girtî ye. Gelek ramanwer û feylesofên musewî, xiristîyan û misilman, ji ramanên feylesofên yewnanî sûdeke mezin girtîne û gelek ramanên girîng birine mala xwe û kirine malê dînê xwe. Loma îro dibêjin felsefeya xiristiyan, felsefeya îslamê û hwd. Felsefeya dînê êzdayetîyê jî, li benda lêkolîn û rohnîkirina ramanwer û feylesofa ye û bawerîya min ew e ku dê rojekê, mîna tîrêjên Rojê, hiş û mejîyê hinek zanayên me rohnî bike.

 

Riataza

Derheqa nivîskar da

Ali Gurdilî

Ali Gurdilî civaknasekî kurd e. Li Zaningeha Egeyê, beşa civaknasiyê û piştî çend salan zaningehê diqedîne. Nêzîkê 15 sal in hewl dide da ku di hindek warên zanistî û felsefî de bixebite. Heta niha gelek gotarên wî yên zanistî û felsefî di kovar û malperên kurdî de hatine weşandin. Gurdilî xwedî û berpirsiyarê Malper û Kovara Felsefevan e.

Qeydên dişibine hev