ÇAPKIRINA BERHEMÊN PROFÊSOR SEHÎDÊ ÎBO BERDEWAM DIKE

ÇAPKIRINA BERHEMÊN PROFÊSOR SEHÎDÊ ÎBO BERDEWAM DIKE

BERHEMA “BÎST SALÊ DIN” JI NAV WEŞANÊN “AVESTA”YÊ DERKET 

Mem Kurdistanî

PROF. DR. SEHÎDÊ ÎBO (SEHÎDÊ RIZGO ÎBOYAN)

Di 8ê Gulana sala 1924an li Ermenistanê, gundê Qarxûna Jorîn, ji dayik bûye. Kolêj û Enstîtûya Bijîşkiyê (Nojdariyê) ya Rewanê xilas kiriye. Doktoraya xwe jî li Moskovayê temam kiriye. Sehîdê Îbo wekî Bijîşkê Zarokan kar kiriye. Di sala 1971ê de bûye serokê Pêdîatriyê li Enstîtûya Bijîşkiyê ya Rewanê. Di sala 1974an de li Waşîngtonê bûye endamê Komeleya Gurçiknasiya Zarokan a Navneteweyî (International Pediatric Nephrology Association). Li Glasgowê wekî endamê Komeleya Gurçiknasiya Zarokan a Civaka Ewropî (European Society of Pediatric Nephrology) hatiye hilbijartin. Di 17ê Kanûna Yekê ya sala 1991ê de li bajarê Rewanê ji aliyê kesên “nenas” ve hatiye kuştin. Hejmara kitêb û berhemên Prof. Dr. Sehîdê Îbo yên ilmî der barê Gurçiknasiya Zarokan de nêzî sedî ne. Neh berhemên wî bi zimanê kurdî û tîpên kirîlî, li Rewanê hatine weşandin: Romanek, çar şi’r û poêm, serhatiyek, wergerek û du jî kitêbên bijîşkiyê. Romaneke wî ya ku berdewama romana wî ye ‘ewilîn, Kurdê Rêwî ye, ji ber kuştina wî ya bêbext û bêwext nîvco maye, neçûye serî.

 Berhemên wî yên bi zimanê ermenî:

Monografya û Kitêbên Bijîşkiyê:

– Mînşev Mek Tarekan Yerexanerî Tokerî Borbokumneri [1976]

(Îltihaba Pişikê di Zarokên ji Yek Salî Biçûktir de)

– Arroxc Yerexaneri Snutsumi [1976]

(Xwarin û Vexwarina Zarokên Bisihet)

– Yerexanerî Grîbi Yev Nşakan Uxînerî Vîrusayîn Ayl Hîvandutyunneri [1976]

(Persîva Nav Zarokan, Nîşaneyên wê û Nexweşiyên ji ber Vîrûsan)

– Mankabujutyan Neratsutyun [1983]

(Destpêka Pedîatriyê)

 Berhemên wî yên bi zimanê kurdî:

Kitêbên Bijîşkiyê:

– Şîretê Doxtir [1968]

– Siba We Xêr [1970] (Digel Masak Hakobî Hovhannîsyan)

 Şi’r û Poêm:

– Qurna Min [1963]

– Bîst Salê Din [1970]

– Sînem [1975]

– Azatî [1988]

 Serhatî:

– Duryan [1966]

 Roman:

– Kurdê Rêwî [1979]

 Werger:

– Lênîn û ‘Elî [1957] Yêxîşê Çarênts (Wergêr: Mîkaêlê Reşîd & Sehîdê Îbo)

Hemû berhemên Sehîdê Îbo cara pêşî li Yêrêvanê di serdema Sovyetê de, bi tîpên kirîlî hatine weşandin. Cara ʼewil romana wî ya bi navê Kurdê Rêwî di sala 2009an de, bi tîpên latînî, bi amadekarî û tîpguhêziya XANNA OMERXALÎ, ji nav weşanên Avesta, li Stenbolê weşiyabû.

Pişt re demek bêrî niha, piştî 56 salan berhema Prof. Dr. Sehîdê Îbo ya bi navê “QURNA MIN” bi tîpên latînî, bi amadekarî û tîpguhêziya Mehmet YILDIRIMÇAKAR, ji nav weşanên Avesta, li Stenbolê weşiyabû. “QURNA MIN” yekem berhema Sehîdê Îbo ya Şiʼran e. Berhem cara pêşî bi tîpên kirilî di sala 1963yan de, li Yêrêvanê hatibû çapkirin.

Vê carê jî berhema Sehîdê Îbo ya şi’ran a bi navê “BÎST SALÊ DIN” dîsa bi tîpên latînî, bi amadekarî û tîpguhêziya Mehmet YILDIRIMÇAKAR, ji nav weşanên Avesta, li Stenbolê weşiya. “BÎST SALÊ DIN” duyem berhema Sehîdê Îbo ya Şiʼran e. Berhem cara pêşî bi tîpên kirilî di sala 1970yan de, li Yêrêvanê hatibû çapkirin.

Di destpêka berhemê de wiha nivîsiye; Xudanê kitêbê evê poêma xwe da derheqa dewrana komûnîzmê da bi teherê bedewetîê xeber dide. Bona wê yekê ew ji dewra berê rê dikeve ber bi komûnîzmê diçe. Lê rya wî awqasî jî sihal nîne, ew rê va rastî cûre-cûre hasêga tê, lê axirî digihîje merama xwe. Poêmê da çend dîdemê ‘emrê wan çaxa têne xanê. Konflîkta poêmê nava ‘emr û ‘erf-‘edetê kevn û teze, nava xeysetê merivê ahil û cahil da ne.

Mehmet YILDIRIMÇAKAR li Zanîngeha Bîngolê xwendekarê doktorayê ye, li ser Ziman û Edebiyata Kurdî dixebite. YILDIRIMÇAKAR li ser medyaya civakî ji bo helwest û motîvasyona xwe ya bo amadekirina berhemên Sehîdê Îbo wiha nivîsîye:

“Sehîdê Îbo ji bo ziman û edebiyata me gelekî cefa kêşa, di vê rêya pîroz de bi awayekî bêbext hate kuştin. Min dil kir ku bi vê xebatê wî bi bîr bînim, ruhê wî yê paqij şad bikim. Spas bo weşanxaneya Avesta û Abdullah Keskin bo ku kitêbên wî çap dikin û digihînin ber destê zimanhezan.”

Tîpgihêziya berhemên êwra Kavkazê karekî gelekî girîng e, karûbarekî profesyonel dixwaze. Dema ji kirîlî bo kurmancî deşîfrasyon bê kirin divê orjînaliya berhemê, taybetiyên devoka nivîskar û hwd. bêne parastin. AVESTA di vî karî de tu carî midaxaleyî metnê nake, metnê bi hemî orjinaliya xwe ve diguhêze ser latînî. Ji ber vê hessesiyeta AVESTAyê em wan ji dil û can pîroz dikin.

AVESTAyê heya niha 3 berhemên Sehîdê Îbo bi tîpên latînî, bi awayekî rêkûpêk gihandin ber destê hezkerên ziman û edebiyata kurdî. AVESTA hemû berhemên Sehîdê Îbo yên bi kurdî çap dike. Bi amadekarî û tîpguhêziya Mehmet YILDIRIMÇAKAR dê di demeke pirr nêz de ji nav weşanên Avesta derkevin. Li bendê bin…

Riataza

Derheqa nivîskar da

RIATAZA

Malpera nûçeyan derheqa kurdan û Kurdistanê da; Ji bo malûmatîyên zêde berê xwe bidine vê navnîşanê: [email protected]

Qeydên dişibine hev

Bersîvekê binivîse

Your email address will not be published. Required fields are marked *