DESTANA RAPERÎNA AGIRÎ

DESTANA RAPERÎNA AGIRÎ

Serhildana gelê me nayê jibîrkirin

Ilker Abdurrahim

 

Mîrê… min rabû ji bajarê mîra ji Bedlîsê

Li gorî Ayetên Qur’anê, tefsîra Hedîsê

Le şêwr û mişêwre kir, ji me ra destanê dinivîse

Go: de rabin…

Berxê bavê mino bidin destê xwe darê modoliya û pênûsê

Emê lezbikin bilezînin, wek şêran çêkin.. Meclîsê

Îhsan Nûrî Paşa mîrê binavûdeng e, ew Reîs e

Roma reş dora wan pêçaye, wek werîs e

Mêrkujên di destê wan de mêran dikuje, di teyîse

Çavê dayika we birije, cebilxaneya we tune bi telîs e!

Rebbê alemê ji we ra lihevnanî!

Ji bo we ‘Egît û Mêrxasan dilê min peritî bû helîse

Ferman e…

Mîrê min birîna serê me Kurmanca ne!..

 

* * *

Wan Şêrên… Çiyayê Serhedê zîrekin zehf kubarin

Ne çavê wan li malê Dinyayê, ne li Yarin!

Canbêzarê di destê wan de ji zêr û zîvin, qevdik darin

Sîstemê cengawera dengvedan e, zarezarin…

Dengê Modoliyê wan çû ‘erşê ‘ezîm, dayê bê hewarin!

Qebûl nakin koletiyê, qenûna Misto Kemal, tobedarin

Wan xweşmêra rakirine Ala Komarê, bendewarin

Ferzende û Seyîdxan di cengê da zehf dijwarin

Hemî canfîdayê Welatin, dayê nobedarin

Li dijî zilma Romê rabûne bêhedarin

Çavê min birije hinek Cangorî ne

Hinek Xazî ne, birîndarin…

Herçi yên ku sax mane

Ew jî li bin Xetê qaçaxin, dayê tev fîrarin

Ferman e…

Mîrê min li Geliyê Zîlan agir dibare!..

 

* * *

Mêrxasên… Ez ji we ra pesnê wan didim pirr navdarin

Seyîdxanê Kerr mêrê bi sed mêra payebilind e, payedar e

Ferzende Begê Reîsê eşîra, qehremanê serdar e

‘Evdilhemîd pehlewanê egîta fermandar e

Şêx Zahir serekê lehenga, çeleng e, pirr kubar e

Ji Şîşxana Xalis Begê Sîpkî, Tewfîq û ‘Elîcan agir dibar e

Biroyê Hesikê Têlî payebilind e, namlîdar e

Reşoyê Silo, kilê çavê Zeyno mêrxasê bîdar e

Remezanê Xerzo wek şêr e, sawa di dilê neyar e

Çima Zivistana me Serhedê dawî lê nayê, nabe bihar e!

Çavê dayika we birije!

Li pêşiya we ne havîn e, zivistan e, rojên sar e!

Mîrê… Mixabin Felek xayîn e, li pişta nayar e!..

 

* * *

Bira ya ya… Eva rastiye ne ku ez didim pesn û medhê mêra

Li qada meydanê şer xweşkirin wekî şêra

Ez çi bikim hinek dibên!

Yado Axayê Dimilî, mîrê mi ne pêra!

Van ‘Egîta hemî Çargurçikin, cergê wan hesin e wekî pola

Ez çûm Bazîdê hinek geriyam li dewsa cenga dîlawêra

Ordiyên leşkera ji ber wan revî bûn wek newêra

Dayê bi bêbextî xwîna Geliyê Zîlan rijandin wek newêla…

Hinek bûn Cangorî, hinek bûn Xazî bi destê neyêra

Wele derd û kulê wan Şehîd û Xaziyan,

Lê lê dayê rebenê cergê min peritand, dilê min jî hêra…

Bê oy li min… wez birîndarim Xwedêyo…

Le kelekela dilê dayika we rabûye wek pêlê behra

Dayika we bûye pepûka biharê, wek hirça dehla

Birano dayika we dimre ji derdê Mêran, ji kul û qehra…

Dayê çima tu nizanî! Dinya xayîn e, li pişta neyêra!..

Gotin û Awaz: Dengbêj Evdirehîmê Mûşî

 

DESTANA ÎHSAN NÛRÎ PAŞA

Çûm Agirî wê Bazîda xerabe

Min go: Mîrê min Îhsan de tu rabe

Vê rewşa koletî ji me ra nabe!

Divê dîsa Ala Komar li ba be

Rehmet li te ey Rêberê Serhedê

Ji bîr nakin em tu wextê wê kedê!

Divê her roj ziyaret kin merqedê

Bibîrbînin Padîşahê Serhedê

Kurdawa Paytextê Komra Kurdan

Serîhildan wan şêrê me wek merdan

Bes! Birano êdî ji kul û derda!

Heta kengê di bin zilma nemerdan!

Ala Komar îro maye li erdê!

Divê rabin şêrê Welat hûn berdê

Derxin zalim ji hêlîna me Kurdan

Rabin bira hemî şêrên Serhedê

Di xaka te binax kirin bi hezar

Wêran kirin bi sedan Gund û Bajar

Bi hezaran sêwî hiştin, em bêwar!

Xirab kirin wê Komara kurdewar

Agirî tu bû nîşana serhildan

Şêrên me ji bo te kirin berxwedan

Cengawera Ala Komarê hildan

Wan egîtê parêzvan serê xwe dan

Serokwezîr Biroyê Hes’kê Têlî

Gel’yê Zîlan sorbû ji xûn wek xêlî

Ji ber zilmê hîn digirî Agirî…

Ji derdê xweşmêran dilêm bi kêlî

Reşoyê Silo bêguman pakrewan

Serê wî jêkir gerandin li Gundan

Dilperitîn helyan mînanî findan

Êdî bes e! Zilma zalim nemerdan

Seyîdxanê Kerr mêrê bi sed mêran

‘Elîcan wek şêr ji bo cenga giran

Tewfîqê zîrek bi kefîl û deman

Ferzende serekê mêra qehreman

Îhsan Nûrî Mîr e, Mîrê dîwan e

Tu Serwerê Komara me Kurdan e

Mor lêxistin li Dîroka Cîhanê

Min nivîsand îro çîroka wan e

‘Evdilhemîd mêrekî wekî şêran

Seyîdxanê Kerr xofa dil neyêran

Ne ditirsyan ji firok û teyêran

Xalis Begê Sîpkî Reîs eşîran

Ferzende mêrê dozê rabe ji wir

Dîsa dest bavêje Keleşa gawir

Şêrê kurdan awirek bide hawir

Revê pêxe ey Siwarê Eznawir

Deng bi boriyê xe li çar aliyan

Bes e! Gelê me ji zilmê naliyan

Razan li te nayê rabe Begê min!

Dîsa findek vêxe tu di tariyan

Şêrên çiyayê Agirî serhildêr

Wan lehengan rabûn li dijî neyêr

Çibikim Yado yê Dimilî ne pêr!

Agirî tu dil û cergê min dihêr!

‘Egîtê kurdan rabûn kir serhildan

Mîna şêra wan bi hev ra berxwedan

Cenga xweşmêra kir deng çû asîman

Rabûn xweşkir wan ewê cenga giran

Zaliman li Agirî rakir ferman

Hemî birîndarê me man bêderman

Li Geliyê Zîlan bû axirdewran

Şêrê Welat dûxan rakir ji çerman

Zîlan qetil kir zalimên bêîman

Dengê Selawata zeft kir asîman

Zîlan Cangorî, Şehîd e bê guman

Li me qeladin koka Gel’yê Zîlan

Agirî tu Destanek bêhempa ye

Ji Qiyama Şêx Seîd ra hemta ye

Derdê te li dil û cergan peyda ye

Te Mor kirî Dîroka Kurmanca ye

Serîhildabûn wan şêrê qehreman

Agirî kirin Kelha berxwedan

Xwîna Zîlan kişya mînanî çeman

Wax bêxwedî mabû Geliyê Zîlan!

Zîlan sor kirin wek gula ji xwînê

Ji derdê we ketim derya evînê

Dimrim birano ji derdê vê jînê

Divê ji bîr mekin em wê evînê!

Şêra berxwedan li dijî Firokê

Bombe di barîn wek tav’ya teyrokê

Teqez ketin nava pelên Dîrokê

Divê em ji bîra nekin Çîrokê!

Wan mêrxasa cangorî, canfîda ne

Şer xweşkirin bo azad’ya Kurdan e

Wan serê xwe di riya Welat dan e

Ji bîr mekin ta Axirê Zeman e !

Agirî Destanek zehf nav giran e

Nayê kirîn tu bi zêr û peran e

Lê ji cenga we ra ez mam heyran e

Fermandarên Nûrî box û beran e

Agirî Destan e, Destana Welat

Çi bikim ji zilmê tu nebû felat !

Vê Destana min jî, ji we ra xelat

Min Navên we kola li Birc û Kelat

Hezar Nehsid û Bîst û Heft dengveda

Hezar û Nehsed û Sî, mar pê veda

Bila serê me jî di riya we da

Wek lehenga serî ji we ra feda

Ji bo ku em bibin paşayê demê

Divê em bigrin pênûs û qelemê

Xwe rizgar kin em ji êş û elemê

Bi pêçin birîna gişt bi melhemê

Ta ku Zîlan hêlîna kul, xeman be

Van kul û birînê me bêderman be

Heta zalim li serê me ferman be

Biratî ya me û Romê çê nabe.!!.

Dengbêj Evdirehîmê Mûşî

 

DESTANA KOMARA AGIRÎ

Îhsan Nûrî Paşa welatperwer bû

Mîrê Bedlîsê ji me ra serwer bû

Biroyê Hesikê li pey wî rêber bû

Ordiya mêra niştimanperwer bû

Hemî mêrxasin, binavûdengin

Şervanê şerin, ji bona cengin

Di şer û cengê da hemî lehengin

Tev qehremanin mêrê çelengin

Mêrxasên kurdan hemî pilingin

Awazê wan xweşin, mîna qulingin

Şervana dengda, li war û gundin

Hemî navdarin, berz û bilindin

Hinek reîs bûn, reîsê eşîra

Ji bona cengê dîtin tevdîra

Li Romê xistin wan bi kevgîra

Serhed Dîrok e, hêlîna mîra

Ez çûm Bazîdê ji bo xweşmêra

Min temaşe kir li cenga mêra

Ji bo azadî, şer kirin şêra

Destan nivisîn mêr û camêra

‘Efrît û Nadir herdu bira ne

Her mêrekî bi sed mêra ne

Wan mêrxasa canê xwe dan e

Ne tewiyan wekî çiya ne

Lewma tev bûn destana şêra

Ji bîra mekin mêrxas û mêra!..

Hemî lehengin wan cengawera

Pehlewan, Şêxin wan dîlawêra

Agirî war e, meskenê merda

Destanek mezin e ji bo comerda

Biro de rabe wek ciwanmerda

Laşê me xwarî van kul û derda

Agirî tu îro ma yî bêxwedî!

Ketiye destê Roma bêfedî !

Rabe Ferzende Begê ebedî

Cardin li Welat tu bibî xwedî

Lê wan jinmîran hemî kurdperwer

Di cenga giran de, canfîda, rehber

Em ji we razî ne, keçmîrên perwer

Ji doza giran ra dotmîrin serwer

Dîrokê mor kir, Şepal Jinmîra

Di herb û cengê da wekî lawmîra

Hildan destê xwe wan keleşmîra

Wan şerek xweş kir wekî ‘eşîra

Dilêran şer kir, şerê rizgarî

Serîhildabûn, mîrên ramyarî

L’ Geliyê Zîlan agir di barî

Agirî kirin wek şeva tarî…

Li Gerdûn nîne wekî wan şervan

Agirî kirin destana merdan

Ji bo Komarê gişt bûn parêzvan

Qehreman ewin ên ku berxwedan

Mêrxasên Agirî şêrên serhildêr

Bi hev ra rabûn pîrek, ciwanmêr

Ararat kirin qada berxwedan…

Rabûn raperîn ciwan, pîremêr…

Wan Cangoriyan zêde berxwedan

Lê mercên giran li wan rê nedan!

Hemî canfîda, bûnin Pakrewan

Gişta Yad dikim bi Rehma Yezdan.

Dengbêj Evdirehîmê Mûşî

 

PORTRE YA HINEK MÊRXASÊN KOMARA AGIRÎ

Îhsan Nûrî Paşa: Serokkomar

Biroyê Hesikê Têlî: Serokwezîr

Xalis Begê Sîpkî: Waliyê Ramyar

Ferzende Beg: Qehremanê Payedar

Dengbêj Reso: Destanbêjê Komar

Seyîdxanê Kerr: Qehremanê navdar

Remezanê Xerzo: Gelek Namîdar

‘Elîcan: Mêrê bi sed mêra, şêwirdar

Seyîd Resûl Berzencî: Fermandar

Sêvdîn Beg: Reîsê eşîra Hesena, sîdar

Têlo Beg: Fermandarê ahengdar

Şex Zahir: Mêrxasê Ronakbîr

Şêx Tahir û Şêx Hebîb, cîhangîr

Şêx Ûsiv û Şêx ‘Evdilbarî, mîr

Hedê: Qehremana Keçmîr

Şêx ‘Evdirehman: Fermandarê Serwer

Şêx ‘Elî: Şêxê me Rêber

Şêx Mehdî: Mîrê Rewşenbîr

Şêx ‘Elî Riza Efendî: Pêşeng

Mihemed Xalit, ‘Evdilhemîd û Emer

Qulîxan û Biroyê Qadê: Kurdperwer

Şêx ‘Evdilqadir: Serekê Eşîra Sekan

Şêx ‘Elo, Şêx Yasîn, Şêx Salih: Pakrewan

Çavreş, Têlo û ‘Eloyê Besê: Zîrekên Qehreman

Mûsayê Berkî: Endamê Xoybûnê

Îlhamî, Dawo, Ehmed, Eyûb, Birahîm û Sezgîn

Reşoyê Silo: Mêrê mêrxas kilê çavê Zeyno

Cangîrê Reşê: Efsaneyê bêhempa

Sezgîn û Tewfîq, Cemîlê Seyda û Menduh Selîm Beg

Ehmed, Îlhamî, Eloyê Besê û Feyzulah

Temir Axa, Adil Beg, Kemal, Fewzî, Êxtî û Fûad

 

CANFÎDA Û QEHREMANÊN JINMÎR

Yaşar, Zeyno, Asîya û Besê Xanim

Rabîa, Mirdesî, Şekir û Hedê Xanim.

Dengbêj Evdirehîmê Mûşî

 

EY ÇIYAYÊ AGIRÎ

Ey ..Çiyayê.. Agirî

Bes e! êdî megirî

Te kir bêriya Îhsan

Doza te venamirî

Tu bû piştmêryê mêran

Te hewand gelek şêran

Mêrxasan li berxwedan

Wan leheng û xweşmêran

Ey …hêlîna.. mêrxasan

Ji min re bike behsan

Te qe kê û kî dîtin?

Wan teyrên li berkaşan

E wan Teyrên Azadî

Ji bîr nabin ebadî

Ji dozê re serkêşin

Wekî mînaka Qadî

Mêrê mêrxas Seyîdxan

Xweşmêr, leheng ‘Elîcan

Dîrok nivisîn, Destan

Behsa wan dike Cîhan

Berxwedana wan şêra

Bûye Destana mêra

Ji wan ra li hev nehat!

Dilê min helya jê ra

Her dibêjim Ferzende

Çi mêrxasekî merd e

Azadî ya Kurdistan

Li ser me tevan Ferz e.

Dengbêj Evdirehîmê Mûşî

 

RAPERÎNA AGIRÎ

Serî rakir wan lehenga

Li Agirî kirin cenga

Di Gerdûnê dane deng e

Wan mêrxasa b’navûdenga

Rabûn hemî şêrên çiya

Şêwir kirin li pirr ciya

Serhed rakirin serpiya

Wan Rêbera, efendiya

Hemî cengawerê leheng

Mîna şêra dikirin ceng

Qehremanên binavûdeng

Li Gerdûnê we daye deng

Her mêrek bi hezar mêra

Tifingê wan bi sed zêra

Temaşe kin li xweşmêra

Şer xweşkirin wekî şêra

Cenga lehengê kurd kirin

Canê xwe wan fîda kirin

Li ser dilê Dîroka Kurd

Navê mêra çixêz kirin

Wê Raperîna Agirî

Zîlan hîna tu digirî

Kuştin ji me, wan şêst hezar

Zîlan ti wext tu namirî

Sor kirin Geliyê Zîlan

Li ber girt govend, dîlan

Wan pêtekî berda dilan

Dil peritîn j’ derd û kulan

Derdê giran tu nekêşî!

Rabe Mîrê-m bide pêşî

Hildin wê Ala kesk û sor

Xwe rizgar kin b’ xêr û xweşî.

Dengbêj Evdirehîmê Mûşî

 

DESTANA MÊRXASAN

Mêrê mêrxas Seyîdxan

Xweşmêr, leheng ‘Elîcan

Dîrok nivîsand, destan

Behsa wan dike Cîhan

Seyîdxanê Kalemêr

Tewfîqê mêrxas û mêr

Wan li dijî Ordîyan

Berxwedidan wekî şêr

Van lehengên cengawer

Tim û daîm dikir şer

Hinekê wan bûn Şehîd

Hinek Xazîyên serwer

Tu xweşmêrî, mêrxasî

Li Gerdûnê gernasî

Şêrê Kurmanca Yado

Serbilindî, xwenasî

Zilma neyar ne hewand

Pişt li neyaran tewand

Bûn bersiva zordestan

Birîna Kurdan kewand

Hemî Şêrê Çîyanin

Lehengê me Kurdanin

Van mêr û mêrxasên me

Bo Welat Canfîdanin

Her dibêjim Ferzende

Çi mêrxasekî merd e

Azadî ya Kurdistan !

Li ser me tevan Ferz e.

Dengbêj Evdirehîmê Mûşî

 

AGAHDARÎ

Gelî Dîrokzan û Lêkolînerên xoşewîst û Malbatên Leheng û Mêrxasên Cangorî:

Ji kerema xwe; Leheng û Mêrxasê me yên ku mane hûn ji min ra Navê tevekên wan bişînin. Berîya ku Çap bibe, ezê Navê tevan li Portreya Mêrxasan zêde bikim. An jî eger ku ez bikaribim ezê Helbestekî nû li ser wan jî binivisînim.

Birastî ti nîyetekî Min a xirab nîne. Mixabin min li gorî Derfeta xwe ya qit û bi qasî zanîna xwe van Helbestan ji bo ji bîr nekirin û bîranîna wan nivîsandî ye.

Ji niha de mala cenabê we ava be.

 

Riataza

Derheqa nivîskar da

RIATAZA

Malpera nûçeyan derheqa kurdan û Kurdistanê da; Ji bo malûmatîyên zêde berê xwe bidine vê navnîşanê: [email protected]

Qeydên dişibine hev