Li ba Ahmedê Xanî peywendiyên jin û mêran, evîn û erotîzm – 3

Li ba Ahmedê Xanî peywendiyên jin û mêran, evîn û erotîzm – 3

Me ev nivîsa delal ji Bloga birêz Mûrad Ciwan (https://muradciwan.com/)

wergirtîye û em bi destûra wî wê dikin çend beşan û çend rojan dû hev çap dikin.

Fermo, îro beşa wê a sisîyan bixwînin.

Mûrad Ciwan 

Tacdîn bi toreyî bi jor ket çû ba Sitiya li pişt perdê. Sitî rabû û bi naz pêş ve çû. Dehmenêd wê (dawêd wê) li erdê dixişiyan. Kezî û zulfên xwe wekî tacekê li ser hev hûnandibûn, destên xwe vekiribûn wekî du perr û basikan. Dêmên Stiyê yên wekî Beytul Aqsayê diyar dibûn û qendîla felekê bi wê ronahî dida.

Ew zavayê evîndar ê ku ji şeraba derdê hîcrana duhî serxweş bûyî, evîndarê hesretkêşîya şeraba gîhaştina yarê, wekî adetê çû oda bûkê, destê xwe dirêjî gerdena bûkê kir. Gerden wekî gewriya surahiyekê bû. Lêvêd xwe avêtin lêvên wê surahiyê yên şêrîn, herduyan pêk ve hevdû mêt. Zavayî serxweş lêv ji lêva vekirin û ruyê xwe bire ber û bin guhan û hilmirîsîn, gul û sorgulên têrav bîhn kirin;geh nêrgiz û lale, geh sorgul( yanî kezî, rû û hinarîk) reyhan û binefş û sunbul…

Têkilhev dibûn û hevdû hembêz dikirin, geh radimûsan û geh digestin. Hinarîk û eniyên cewherîn û didanên ku sipî bûn; hemî guherîn bûn la’l û mercan( ku her du jî sor in) yanî enî û hinarîk û didan di xwînê de gevizîn, rengê sor ê la’l û mircanê wergirtin. Derya hezkirinê ew hinde coşandin, dest di gerdena hevdû de alandin, lêv di levan de, hembêz bi hembêz man.

Šdî nedişiyan li ser piyêd xwe rawestin. Bi hev re noqî ser nivîna bûn. Neşiyan rûnin xwarê, her du pêk ve gêr bûn û hevdû gevizandin. Gava ji şûşbûnê carek din rabûn, têr bi hev şa bûn. Ramûsanên şekirîn ji lêvên hev revandin. Gulên sor ji hinarîkên hev çinîn.

Gava zewicîn û dil bi hev girêdan, şerbeta gul û qendê ji bo xwe tevdan. Sê roj û şevan li pey hev, ji dil vexwarin ew şerab. Wan lêvên tihnî, şerbeta wê şeraba zelal vexwar, ku bi wê nebûn tihnşikestî, keyfa neşeya ku şerabê( yanî ramûsanan) dayî ew gihandin heddê dawîn ê izdiraban. Bûka çehre safî, bejn şefaf, dil bi zîfafê kir û bi wir de meyl kir. Her du serxweşan dest avêtin hevdû. Bu kefteleftek û ketin erdê. Geh li hev piçikîn û geh ji hevbûn, geh pêkve ricifîn û geh hejiyan, geh ew yek bûn, geh dudu, geh ew cot bun, geh tek. Gava ku tîra sipî ya ji didanê fîlî berê xwe da hedefê hedef wekî zelaliya sedefê gewr bû. Hedefê ku ji tîran îsabet girt, ew gewrayî bi mercanên sor guherî yanî ku hedef di xwînê de ma. Tîr paşde vegeriya ji wê de, lê şopa xwe lê bicîh kir Nesla xwe bi dil û can da wê17.

Li nav bexçê Mîr Zeyneddîn hevdudîtina Mem û Zînê û şabûna wan bi hev jî kêm zêde bi vî awayî tê pesinandin:

Ew çende bi hev re axiftin û ew çende bi hev şewitîn ku, ew çende gotinên şêrîn bo hev gotin û lêvêd hev mêtin ku, ew çende şerbet ji lêvên hev vexwarin,ew çende yariyên bêguneh bi hevdû kirin ku, çavan, lêvan, sîngan, gerden û milan, rûyan, çeneyan, pêsîran, binguhan, ewende yek bi yek jihev dixwestin ku, geh radimûsan û geh digestin. Ew tihniyên lêv ziwayên bi hesreta hevdû, gerdanên hevdû bihn dikirin ……………. Agirê evînê awir dida, ji bo Zînê perwa nedima. Ew her du di wî halî de li ber çavan bûn, bê perde, bê çar û servekirî bûn …………….. Hergav qeza û sunnet dikirin, yanî heyfa demên hevdû nedîtî jî hiltanîn. Tu minneta ferzên ku ji ramûsanan pêk dihatin nebû. Ger çî berpirsiyarî ji ser wan rabûbû li îhtiyat û tedbîrê ji dest bernedidan. Ger çî wan hêvî ji hev hebû, lê qet ber bi wî nişûvî(serejêrî) ve nediçûn. Evîndariya dilan her çendî ji heddê der bû jî hidûdê wan zerafetan kember bû18.

Jêrenotên tekstê:
1Ey mustemi’ê mesal û teswîl
Wey muctehidê qiyas û te’wîl

Xanî ku ji camê işqê dîn bû
ew şoreşerab-i pê şîrîn bû

ew çend-î vexwar ewê nehişyar
agahî nema ewî ji guftar

Mestane ye ew bi kêfê me’mûr
Dîwane ye ew, bi urfê mazûr

Mexmûr e û badenoş û serxweş
Lew badefiroş e û muşewweş

Herçî ku dibêjitin hewa ye
Ger guh bidinê, newayê nay e

Ew ney ne helal û ne heram e
Bêperde ye lê ne bêmeqam e

Kurdî, Erebî, Derî û Tazî
terkîb-i kirin bi hezl û bazî

Hindek ji fesaneê di Bohtan
Hindek di bahane, hin di buhtan

Bohtî û Mihemmedî û Silîvî
hin lal û hinek ji zêr û zîvî

Xermuhre û morik û mirarî
hindek di şefaf û hin di tarî

tersî’i kirin wekî biçûkan
înane bi qeyserî û sûkan

Hin qisse û hin ji wan mîsal in
Hindek di heram û hin helal in

Her qisse ji hîsse behremend in
Her emsîle, ger bizanî, pend in

Lêkin wî xerez ji guft û goyê
Meqsûd-i ji hinde cust û coyê

zahirkirina cemala işq e
sabitkirina kemalê işq e

2Di beşekî de Zîn xîtabî Mîr dike û wiha dibêje:
Hetta ku nebû ji dev te îqrar
ew mayî di hebsê ten girîftar

teşbîhê Memê melûl û mehbûs
bo hivzê riza û nav û namûs

ew lew nediçû heta ve îro
mabû li jivaniya te gîro

3Rabe here zû, bibêje Tacdîn
Ger dê te Sitî bivê, Memê Zîn

Mizgîn ji we ra, me hûn qebûl în
Em jî ji we zêdetir me’lûl în

Işqa we celew ji me rewa ye
Mani’ li me perda h’eya ye

Ew perde ji bo we ra edîm e
Bêperdeyî bo we ra qedîm e

Xwazgîn û wesaît û wesîle
Her çî ku ji ba we bên cemîl e

Ev renge bibêje wan hebîban
Mecmûê mewalî yû xetîban

Hindek ji we ra bibin ricaçî
Hindek ji me ra bibin duaçî

Belkî kiribît Xwedê muqedder
Wesla me û we bibît muyesser

4Danayê muemmerê kuhensal
ev renge he go jibo me ehwal

Go: Adetê pêşiyê zemanan
ev bû li hemî cîh û mekanan:

Weqtê weku şehsiwarê Xawer
tehwîl dikir di mahê Azer

yanî ku dihate bircê Sersal
qet kes nedima di mesken û mal

Bîlcumle diçûne der ji malan
hetta digihîşte pîr û kalan

Roja ku dibûye îdê Newroz
tazîm-i ji bo dema dilefroz

sehra û çemen dikirne mesken
beyda û demen dikirne gulşen

Xasma ezeb û keçê di bakir
Elqisse, cewahirê di nadir

têkda di muzeyyen û mulebbes
vêkra li teferrucê murexes

Lêkin ne bi tuhmet û bi minnet
Belkî bi terîqê şer’ û sunnet

Lewra ku ewan xerez ji geştê
meqsûd ji çûyina bi deştê

Ew bû ku, çi talib û çi metlûb
yanî du teref, muhibb û mehbûb

ev herdu celeb ku hev bibînin
kufwê di xwe ew ji bo xwe bînin

5Rabûneve xanim û xewatîn
wanjî tijî gul kirin besatîn

Horan kirine meskenê xwe cennet
bê perde û bê melal û minnet

Dûşîze û duxter û ruwalan
pakîzeîzar û zulf û xalan

etrab û kewaibê di ezra
murdan û murahiqê di zîba

eshabê qumaşê lutfê ruxsar
erbabê metaê husnê dîdar

wan lêk dikirin metaê yek erz
texmîn dikirin bi tûlê wel-erz

Sewdakirê işqê bûn di bazar
Hem bayiê husn bûn û hem xerîdar

6Dîtin di mehelle û zikakan
her kuçe û xurfe û şibakan

sed taze ciwan ji rengê serwan
dîba û herîr û xez di ber wan

pansed ji keç û kur û ruwalan
ew çende ji qismê pîr û kalan

enwaê muzekker û muennes
hindek di berehne, hin mulebbes

hindek di ealî û ekabîr
hindek di edanî û esaxîr

pêxwas-i hinek, hinek di serkol
kaşo ji piyan û ser wekî hol

sermest-i hinek, hinek di serxweş
dembeste hinek, hinek di demkeş

goyende hinek, hinek di xamûş
pûyende hinek, hinek di medhûş

hin camederîde, hin di serxweş
hin aqleremîde, hin muşewweş

hindan dikirin fîxan û feryad
hin bûyî ji qeydê aq’lî azad

her yek di meqamekî dîgergûn
heryek bi cefayekî cegerxûn

(dûmayîk heye)

Riataza

Derheqa nivîskar da

RIATAZA

Malpera nûçeyan derheqa kurdan û Kurdistanê da; Ji bo malûmatîyên zêde berê xwe bidine vê navnîşanê: [email protected]

Qeydên dişibine hev