Dr. Qasimlo: Pêşengekî nivîskar û demokratê civakî -2

Dr. Qasimlo: Pêşengekî nivîskar û demokratê civakî -2

Nivîskarê malpera me, sîyasetmedar Îbrahîm Guclu gotareke têr û tije ser Ebdurehman Qasimloyê nemir ji malpera me ra şandîye. Me beşa wê a pêşin duh çap kir. Fermo, beşa wê a duduyan bixwînin.

Rastî û şaşîyeke esasî ya Dr. Qasimlo: Îlan nekirina Dewletê

Îbrahîm GÛÇLÛ

Dr. Qasimlo piştî danûstandinan dît ku Komara Îslamî dê mafê gelê Kurdistanê qebûl nake, dê li Îranê demokrasî û li Kurdistanê jî otonomîyê ava nake û dê dest bi êrîşên leşkerî bike. Ji ber vê pêşbînîyê, ew nekete nav şaşîya desthilatdariya Komara Kurdistanê ya Mehabadê, haziriya xwe kir ku li hemberî rejîma Xumeynî şer bike, gelê kurd û Kurdistanê biparêze. Di vê helwesta wî de YNK jî bû alîkar. Dema ku hêzên dewleta Îranê biryar da ku li hemberî gelê Kurdistanê û hêzên welatparêz şer bike, Dr. Qasimlo refleksa serokbûna neteweyekî bindest nîşan da, teslîmê rejîma Xumeynî nebû û biryar da ku li hemberî Komara Îslamî şer bike. Ji ber vê helwest û refleksa wî ya neteweyî, Komela û hêzên kurdperwer ên din jî ji wî re bûn alîkar.

Lê hezar mixabin, piştî ev refleksa wî ya serokbûnê, li gorî baweriya min ji wî helwesteka serokatiyeke din dihat xwestin. Piştî ku di navbeyna Komara Îslamî û gelê Kurdistanê de şer dest pê kir, di demeke kurt de gelek herêmên Kurdistanê dîsa azad bûn û desthilatdariya kurdan ava bû: Hêzên kurdperwer, bi vê yekê nîşan dan ku ew hêzên xurt in, ew li hemberî Komara Îslamî alternatîfa desthilatdarîya neteweyî ya Kurdistanê ne û dîsa dîyar kirin ku dikarin li Kurdistanê desthilatdar bin, gelê Kurdistanê bi rê ve bibin. Ev performansa hêz û rêxistinên Kurdistanê ji bo dinyayê gelek girîng bû. Dinya di encama vê performansê de, li hêviya helwestek û biryareke din ya girîng bûn. Ev helwest û biryara jî, îlankirina dewleta Kurdistanê bû.

Ji bona vê du sedemên girîng hebûn. Sedemê yekem, taybetiya rejîma Komara Îslamî û Xumeynî bû. Komara Îslamî dixwest ku hemû cîhana îslamî bixe bin bandor û desthilatdariya xwe, împaratoriyeke îslamî ava bike. Bi vê împaratoriya îslamî jî, li dijî rojavayê Awrupayê, Amerîkayê û Yekîtiya Sovyetê şer bike. Lewra rejîma Xumeynî ji derveyî xwe dijminê her dewlet û her kesekî bû. Di navbeyna Îran û Îraqê de jî şer hebû. Komara Îslamî, li dinyaya demokratîk jî û li dinyaya sosyalîst jî xwediyê meş- ruyetek nebû. Sedema duyem jî, navneteweyîbûna Dr. Qasimlo bû; ji vê girîngtir jî, Dr. Qasimlo wek serok jî dostekî Awrupayê bû û serokekî awrupayî bû.

Hezar mixabin Dr. Qasimlo di vê pirsê de taybetiyeke serokatiyê nîşan neda. Ev jî bû sedem ku di nav pêvajoyê de gelê Kurdistanê û ew bi xwe jî wenda bike, Komara Îslamî qezenç bike.

Eger Dr. Qasimlo dewletbûna Kurdistanê îlan bikira, li dinyayê nasandina vê dewletê hêsan dibû.

Ez dikarim bibêjim ku dinyayê jî derfetek wenda kir. Wê demê pirsa Komara Îslamî çareserkirin hêsantir bû û ew jî bi rêya Kurdistanê dibû.  Lê dinyayê vê derfetê baş bi kar neanî. Ji bona vê, piştî 30 salan jî dinya hîn bi Îranê re mijûl dibe û Komara Îslamî xeteriya xwe li Rojhilata Navîn û li dinyayê didomîne.

Dr. Qasimlo: Çar bûyerên dîrokî yên ne xweş û tehl

Ez baş dizanim ku ev dema dawîyê di jiyana wî de çar bûyeran ew gelek êşand.

Bûyera yekem: Di Kongreya 4emîn a PDKa Îranê de parçebûna partiyê û helwesta ew hevalên  wî yên veqetî bûn. PDKa Îranêdi sala 1982an de parçe bû. Kadro û berpirsiyarên partî yên bi navûdeng ji partîyê veqetiyan. Xwe bi navê Gruba Kongreya 4an dan nasîn. Ji vê grubê re Ganî Bilûryan û M. Emîn Saracî serokatî dikir. Ganî Bilûryan serokekî partiyê bi navûdeng bû, daîma li Kurdistanê mabû û 15 salan jî di hepsê de jiyana xwe bi serbilindî meşandibû. M. Emîn Saracî jî li Bulgarîstanê jiyana xwe domandibû. Gruba Kongreya 4an, nêzikî TUDEHê bû û TUDEH jî bi rejima Xumeynî re di nav danûstandin û tîfaqê de bû. Gruba Kongreya 4an piştî demekê bi rejmê re bû yek û êrişî PDKa Îranêkir.  Vê bûyerê Dr. Qasimlo gelek êşand.

Bûyera duyemîn: Di sala 1982an de rejîma Îranê û Îraqê ji bona ku di navbeyna hêzên başûrê Kurdistanê û rojhelata Kurdistanê de nakokî û dijminatî pêk bînin, gorna Barzanî ji aliyê hêzên dewleta Îraqê û yan jî Îranê ve vebû. PDKa Îranê û serokê wî Dr. Qasimlo, vê bûyera bi xurtî telîn û protesto kirin. Lê ev telîn û protestoya PDKa Îranê û Dr. Qasimlo, PDKa Îraqê qane nekir. PDKa Îraqê, Pasdaran û Gruba Kongreya 4an bi hev re êrîşê PDKa Îranê û Komeleyê kirin. Gelek herêmên azad yên Kurdistanê piştî vê êrîşê ketin destê Komara Îslamî.

Vê bûyerê bi tevayî gelê kurd xemgîn kir û lê ez baş dizanim ku Dr. Qasimlo xemgîntir kir. Piştî vê bûyerê, carekê hevdîtina me çêbû. Ew acizî û nerehetiya wî bi her awayî diyar dibû.

Ev bûyera di dîroka Kurdistanê de bûyereke gelek nexweş bû û nedihat pejirandin. Me wek Ala Rizgarî biryar dabû ku bi PDKa Îraqê re hevdîtin bikin û eleqatê deynin, di çarçewa peymanekê de li hevûdu bikin. Hezar mixabin piştî vê bûyera nexweş û tehl me dev ji vê pêwendiyê berda.

Bûyera sêyem: Dr. Qasimlo dixwest ku bi hemû hêzên başûrê Kurdistanê re xwediyê pêwendîyê be. Lê zêdetir bi PDKa Îraqê re xwediyê pêwendêyeke dîrokî bûn. Digel vê yekê, di sala 1968an de dema ku Komîteya Şoreşger a PDKa Îranê wek grubeke muxalefet li herêma Serdeştê dest bi şerê pêşmergatî kiribû, di navbeyna PDKa Îraqê û wan de bûyerên nexweş derbas bibûn. Komele jî li ser mîrasa vê grubê ava bû. YNKê û Mam Celal jî bi Komeleyê re di nav pêwendiyeke stratejîk de bû. Dr. Qasimlo di wê nerîn û baweriyê de bû ku Komele bi destê YNKê û Mam Celal avabûye. Dr. Qasimlo ev yeka wek midaxeleyekê dinirxand û şirove dikir. Vê yekê ew gelek diêşand.

Bûyera çarem: Herêma Qesima Reş di nav sînor û axa rojhelatê Kurdistanê de ye. Ev herêma, herêmeke gumrugê bû. Ev herêm ji aliyê YNKê ve dihat bikaranîn. Piştî ku li rojhelatê Kurdistanê şerê pêşmergatî dest pê kir û hêzên rojhelatê Kurdistanê û bi taybetî jî PDKa Îranê hewcedarê Qesima Reş bûn, ji YNKê daxwaz kirin ku dev ji Qesima Reş berdin.

YNKê dev jê ber neda. Ev bûyera bû sedem ku pêşmergeyên YNKê û PDKa Îranê bên hemberî hev û şer bikin.

Ev bûyer bi xwe, bes ji aliyê herdu hêzan de ne, ji aliyê hemû Kurdistan û statuya Kurdistanê de gelek rastiyan destnîşan dike. Lê ez bi kûranî naxwa- zim vê pirsê şirove bikim. Lewra ew ne mijara vê nivîsê ye.

Pêwendiya Wî ya bi Îraqê re

Rastiyeke vekirî ya Kurdistanê heye ku dema li Kurdistanê şerê pêşmergatî bête meşandin, an jî ji bona şerê pêşmergatî hazirî bête kirin, bi dewletên cîran re danûstandin û eleqe, ji wan alîkarî girtin pêwîst e. Ev dewletên ku tevgera Kurdistanê jê alîkarî bigrin jî, dewletên kolonyalîst ên dagirkerên Kurdistanê nin.

Ev yeka rastîyeke din derdixe holê, dema ku dewleteke kolonyalîst ji Tevgerên Kurdistanê re alîkarî kir, li gor hesabên xwe yên li ser neteweya kurd vê yekê pêk tîne. Ew dewletan dixwazin ku di navbeyna hêzên Kurdistanê de nakokî û şer hebe. Dema ku em li pêvajoya pêwendîyên Tevgera Kurdistanê û dewletên kolonyalîst mêze bikin, ew nexweşî û tehlî û realîte xuya dibe.

Pêwendiyên PDKa Îranê û Dr. Qasýmlo jî bi Îraqê re hebûn. Dr. Qasimlo di van pêwendiyên xwe de xwedîyê prensîb bû. Bi ev pêwendiyên xwe tû dem zerar neda tevgera başûrê Kurdistanê. Ji bona vê jî, li Iraqê jîyaneka dirêj nedomand. Demên pêwîst li Îraqê dima û karên xwe dimeşand.

Pêwendîyên wî yên bi hêzên Kurdistanî û PKKê re

PDKa Îranê û Dr. Qasimlo di pêwendiyên xwe de xwediyê prensîb bû û bi her rêxistinek Kurdistanê re nedida û nedistan. Pêwendiyên wî zêdetir bi rêxistinên neradîqal re hebû. Ji bona vê bi rêxistinên bakurê Kurdistanê(PSK xarîç) re pêwendîyên wî ne xurt bûn. Bi taybetî jî bi PKKê re hîç pêwendî pêk neanî. Ew mecbur bibû ku ji wan re bibe alîkar. Piştî demeke kurt jî rastiya vê helwesta wî derket ku çima bi PKKê re danûstandin nake. Lewra PKK pişt re bi hêzên dewleta farisan re bû yek û êrîş bir ser PDKa Îranê. Di vê merheleyê de jî, PKK li rojhelata Kurdistanê pirsgirêkeka gelek mezin e û PKK rasterast midaxeleyê tevgera rojhelata Kurdistanê dike.

Qereqtera Serokatî û awayê siyaseta wî

Baş tê zanîn ku çend kategorî serok û serokatî hene. Dr. Qasimlo, wek kategorî di nav rêza kategoriya serokên demokrat û hevdem de bû. Lê aliyê wî yên kevneşopî jî hebûn. Dema ku dihat Kurdistanê çanda welatên sêye- mîn û Rojhilata Navîn li ser wî jî tesîr dikir.

Dr. Qasimlo, sosyalîst bû, lê ne stalînîst bû. Di nav partiyê de pîvanên demokrasiyê bi giştî be jî pêk dianî. Ew dostê sosyal demokratên Awrupayê bû. Ji bona vê jî partiya wî di Enternasyonala Sosyalîst de çavdêr bû. Heger Dr. Qasimlo sax bûya îro, wek YNKê partiya wî jî dê bibûya endamê Enternasyonala Sosyalîst.

Dr. Qasimlo ew taybetîya xwe ya demokrat û hevdem, bi projeya xwe ya navenda PDKa Îranê gelek vekirî dîyar dikir. Navenda(Baregahê) PDK a Îranê, ji çekên giran hatibû xalîkirin. Dema ku mêvan diçûn nevanda Partîyê, diviya bû ku bê çek biçin nevandê.

Dr. Qasimlo ji bona Otonomiya Kurdistanê demokrasîyeke xurt pêwîst didît. Dr. Qasimlo digot:

“Bawerîyekî me ya tewaw bi rolê bingehîn yê demokrasiyê heye. Bê hebûna demokrasîyeke cîhgir û qayîm, di Îranê de Otonomiya Kurdistanê dê her gav di bin tirs û givaşa ji nav çûnê de be. Tenê rêya cîhgirbûn û berdewambûna Otonomîya Kurdistanê, di Îranê de bi hebûna demokrasiyeke tewaw û serkevtî mimkun e.”

Dr. Qasimlo û partiya wî bi demokrasîyê bawer dikir. Dr. Qasimlo, di derheqê vê pirsê de digot:

“Di Kurdistanê û di nav Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê de, baweriyekî me ya zexm û kûr bi demokrasiyê heye û em her wisan li ser wê bawerîyê ne ku bê destvehanîn û cîhgirbûna azadiyên demokratîk, welatê me nikare wan pirs û kêşeyên aloz çareser û safî biket ku em ji mêj ve ji dest wan dinaline.”

Dr. Qasimlo li dijî terorîzmê bû û ji bona vê jî demokrasî diparast. Ji ber vê bi PKKê re pêwendî pêk neanî. Dr. Qasimlo digot:

“Bi baweriya min tevgerên xwedî hêz, yanî ev ên ku ji bo azadîyê dixebitin û ji alîyê xelkê ve piştevanî ji wan re tête kirin, nabe penahî bibine ber terorîzmê, ji ber ku çi hewcedarîyeka wan bi terorîzmê nîne. Terorîzm, azadî û jîna xelkê sivîl û bêguneh tevî tirsê berengar dike û tenahîyê têk dide. Terorîzm, siyaseta fermî ya Komara Îslamî ye û berpirsên wê di salên borî de ev çende bi eyanî ragihandin û heta çend caran bi dijî me bikar anîne, lê em  terorîzmê mehkûm û şermezar dikin.”

Wî çi digot ew dikir. Ev jî taybetîya serokên hevdem û demokrat in. Di sîyaseta wî de durûtî tune bû. Li hemberî te çi bigot, ewê jî dikir. Ne ew kes bû ku wek hinekan li pişt derîyan Kurdistana serbixwe biparêze, li ber deriyan jî ji bona ku ji dewletan re şêrîn xuya bibe, otonomîyê biparêze.

Dr. Qasimlo her demê dubare dikir û digot:

“Sîyaset wek huner e. Lê xala jar û qels a tevgera kurdî eva bûye ku hetanî nûha yan hemû tiştek xwestiye yan çi tiştek, lewra sîyaset ne reş û sipî ye, belkî di navbera reş û sipî de rengê din jî hene.”

Bi baweriya Dr. Qasimlo, di navbeyna hêvîyan û siyaseta realîst de ferqeke mezin heye. Lewra pêwendiya siyasetê bi rastî û heqîqetên hundirîn, herêmî û cîhanî ve heye.

Dr. Qasimlo di sîyasetê de biryardana serbixwe gelek girîng didît. Wî bawer dikir ku “divêt em di berahiyê de girîngiyê bi hêjayîyê bê dawî yên gelê kurd bidin û bi xwe û bi xebata xwe piştrast bin û xwe wek binasekî serbixwe di orta siyasî ya welat de bidin kifşê, hingî êdî piştevanên me dê zêde bin û zirûfa serkevtina me baştir pêk ware.”

Şehîdketina Dr. Qasimlo

Kurdan di hemû dîrok û jiyana xwe de her demê xwestine bi neteweyên cîran re di nav aşitî û biratî de bi hev re bijîn. Ji bona vê jî, di demên bihurî de li rojhelatê Kurdistanê û li başûrê Kurdistanê otonomî parastine û di vê merheleya dawî de jî federalîzm parastine. Ev yeka ji bona rojavayê Kurdistanê û bakurê Kurdistanê jî derbas dibe û bi wateyeke din rastiyek e. Hezar mixabin ew dewletên ku Kurdistan dagir kirine û Kurdistan kirine kolonî, tû caran nexwestine ku bi awayekî mentiqî li daxwazên neteweya kurd binêrin û ji bona çareserkirina pirsê hewildaneke aşitîxwaz pêk bînin.

Dewletên kolonyalîst her dem bersîva gelê kurd û serokên wan bi şer û qatlîyaman dane.

Dr. Qasimlo jî, yek ji wan serokên kurdan bû ku wî jî wekî Qazî Mihemed dixwest bi rêyeka aştîxwaz bigihîje armanca xwe. Ji bona vê jî gelek hewil da. Dr. Qasimlo cara yekem di Kanûna Pêşî ya sala 1988an de û cara duyemîn jî di Kanûna Paşî ya sala 1989an de bi nûnerên Komara Îslamî re rûnişt û xwest ku mafên neteweya kurd bi rêyeka aşitîyane bête wergirtin.

Komara Îslamî di van rûniştinan de jî xwestine ku Dr. Qasimlo bikujin, lê bi serneketin.

Dr. Qasimlo cara sêyemîn jî şaşî kir, di 13/07/1989an de bi berpirsiyarên Komara Îslamî re rûnişt. Hevdîtin li bajarê Vîyana yê Awusturyayê pêk hat. Ew, hevalên xwe Ebdullah Qadirîazer ku endamê Komîteya Navendî ya PDKa Îranê bû, mamosteyê zanîngehê Dr. Fazil Resûl, bi destê berpirsiyarên Komara Îslamî li ser maseyê bi awayekî qeleşî hatin kuştin û şehîdkirin.

Gelek aşkereye ku serokkomarê Komara Îslamî Mehmud Ehmedînecad di kuştina Dr. Qasimlo û hevalên wî de organîzekar e. Lê dîsa jî, di sedsala 21an de dikare bibe serokkomar. Ev yeka jî dîyar dike ku hiqûqa navnete- weyî jî gelek qirêj bûye.

Gorî serokkomarê yekemîn ê Komara Îslamî Ebdulhesen Ben-î Sadr, Ehmedînecad di kuştina Dr. Qasimlo de ji komandoyan re çek peyda kiriye.

Ji bo çareserkirina pirsa Kurdistanê bi desthilatdarên Komara Îslamî re danûstandin helwesteka gelek xwezayî bû. Lewra PDKa Îranê û serokê wê Dr. Qasimlo, hemû kurd û hêzên din yên rojhelatê Kurdistanê xwediyê stratejî û projeya “ji bo Îranê demokrasî û ji Kurdistanê re Otonomî” bûn. Lê hîç şik tuneye ku awayê rûniştin û peyman çêkirina wan, ne makul û şeffaf bû. Ne di bin kontrola hêzek û dewleteke sêyemîn de bû.

Wusa dîyar dibe ku Dr. Qasimlo gelek bawerî bi desthilatdarên Komara Îslamî kiribû. Ew jî zaafeke gelek mezin bû û ev jî bû sedem ku Dr. Qasimlo gelek bi rehetî bête kuştin.

Dema ku Dr. Qasimlo ji alîyê Komara Îslamî ve hate kuştin, pêwendîyên YNK û PDKa Iraqê bi Îranê re gelek baş bûn. YNK û PDKa Îraqê ji bona ku pêwendiyên wan bi Îranê re xerab nebin, helwesteke Kurdistanî nîşan nedan û ji serokekî Kurdistanê re xwedî derneketin.

Li Amedê ji alîyê KURD-KOM ve bîranîna Dr. Qasimlo

Li bakurê Kurdistanê, Komeleya Kurd a Diyarbekirê (KURD-KOMê), cara yekem di sala 2005an de li derve, bi civîneke vekirî û li ber çapemeniyê Dr. Qasimlo bibîranî. Dema ku KURD-KOMê Dr. Qasimlo bibîranî, Mehmud Ehmedînecad nû bibû serokkomar. Di wê bîranînê de hat diyarkirin ku serokkomarê Îranê ji kuştina Dr. Qasimlo berpirsiyar e, divê dema ku derkete derveyê Îranê bê girtin û bê mehkemekirin.

*  *  *

Dr. Qasimlo digot:

“Gelê ku azadîxwaz be, divê nirxa wê azadîyê jî bide. Tû neteweyek bê zehmet û têkoşînê, bê fedakirina xortên xwe yê hêja, negihîştiye azadîyê. Gelê me jî, partîya me jî ku pêşengê bizava gelê kurd e, ji mêjve ye dizanin ku azadî fîdekariyê dixwaze, xwe gorîkirinê dixwaze. Karwanê şehîdan dirêj e, lê renge dê hîn dirêjtir bibe.

“Em di roja şehîdên xwe de, di bîranîna şehîdên xwe de, ji mêj ve ye ku me biryar daye em negirîn. Ji mêj ve ye me biryar daye ku em tenê bikaribin karek bikin û li berçav û hizra şehîdên xwe de şermezar nebin. Ew jî ev e, ku em rêya wan ber nedin û mîna wan li ser rêya wan dom bikin, ji tû tengesiyekê netirsin û ji tû diwarêyekê xwe paşve nedin.

“Xebata me, xebateke rewa ye. Xebat ji bo azadîya neteweyekî ye, xebat ji bo pêşeroja zarokan û nifşên dahatû ye. Heq e em mîna vê nifşê erka xwe bi başî bînin cîh û emê karibin hêvîxwaz bin ku di nifşa dahatû de şehîd tune bin. Her wusa eger nifşên rabirdû yan nifşên berê, erka xwe bê kêmanî bi cîh anîbana, reng e nifşê me şehîd nedibûn. Bona wê jî bîranîna şehîdên me, careke din me tîne ser vê rastîyê; divê bi bîr û bawerîyeke kûr, bi dilekî şoreşvanî, bi hêvîyeke mezin, em xebata xwe dom bikin. Di encama vê xebatê de, dê du tişt derkeve holê: Hem ji bona ku li pêşerojê şehîdên me tune bin û canê şehîdên me şa bibe û hem jî dê gelê me rizgar bibe.”

Ev pêyvên Dr. Qasimlo jî diyar dikin ku ew bi xwe jî bedele azadî û serxwebûna Kurdistanê ye. Lê gotin tiştekî û jiyan tiştekî din e. Divê em hem şehîdên xwe yên serok û têkoşer bibîr bînin û hem jî ji bona wan bigrîn.

Riataza

Derheqa nivîskar da

Îbrahîm Guçlu

Sîyasetmedarekî navdar, hiqûqzanekî profesyonal û nivîskarekî bêhempa ye. Ew kurdekî Anadolîya Navîn e, serok û damezirênerê Komela DDKOyê, weşana Rizgarî, partîya HAK-PARê bûye.

Qeydên dişibine hev