BI A. HOUTUM-SCHINDLER PHONEMÊN KURDÎ

BI A. HOUTUM-SCHINDLER PHONEMÊN KURDÎ

PHONEMÊN KURDÎ ÊN KURDOLOG Û SEYAHÊN ROJAVAYÎ (1787-1887)

Raif Yaman

Beiträge zum Kurdischen Wortschatze

Albert Houtum-Schindler sala 1884an berhema xwe a bi navê Beiträge zum kurdischen Wortschatze (Kêrhatinên bo gencîna peyvên kurdî) ji kovara Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft nivîsîye û li Leipzigê weşandîye. Houtum-Schindler di parta “Phrasan” da phrasên ji dialectên goranî, kelhorî, mukrî, kurmancî hem cihê cihê, hem jî dane ber hev û tercûmeyî almanî kirine. (Houtum-Schindler, 1884) Di parta dawîn da Ferdinand Justi ji alîyê etymologîyê ve analysa peyvan kirîye. Justi gelek peyvên dialect û subdialectên kurdî bi peyvên ziman û dialectên zimanên îranî, ermenî, turkî, erebî û etc. ra dane ber hev. (Houtum-Schindler, 1884)

Ev berhem ji çar partên sereke pêk dihê:

1.Vajname

  1. Notên grammatickê
  2. Phras

4.Etymologya peyvan

Nivîskar di amadekirina vê berhema xwe da ji Dictionnaire Kurde-Français a M. Auguste Jaba a sala 1880yî li St. Petersburgê weşîyayî sûd wergirtîye. (Houtum-Schindler, 1884)

Analysa Phoneman

Peyvên vajnama Schindler ne bi rêza herfên elîfba roman, lê bi rêza herfên ebceda farisî hatine rêzkirin. Schindler bi hawayekî berbiçav daye dîyarkirin ku wî ji Ferhenga kurdî-fransizî a Auguste Jaba sûd wergirtîye. Çima peyvên xwe ne bi ebceda kurdî, lê bi ebceda farisî rêz kirine û ji ber vê yekê peyvên bi /v/ a kurdî dest pê dikin negirtine vajnamê nahê zanîn. Hêjahî gotinê ye ku peyvên Dictionnaire-Kurde-Français a Alexandre Jaba bi ebceda kurdî hatine rêzkirin. (Jaba, 1879: 296)

Houtum-Schindler lam a stûr a kurmancîya jêr di elîfba xwe da nîşan daye, lê di nivîsa xwe da pê nenivîsîye. Ev rastî ji bo phonemên di erebî da hene lê di kurdî da tune ne jî wusa ye. Hejmara vocalên nivîskar di elîfba xwe da nîşan dane[1] û ên pê nivîsîne jî hev û din nagirin, di nivîsa wî de vocal zêdetir in. (Houtum-Schindler, 1884)

Houtum-Schindler hindik deng bi herfên cihê nivîsîne. Phonema /ʒ/ bi du consonantan nivîsîye. Peyva roj li hindik cihan rož li hindik cihan jî roź nivîsîye. Ev tevlihevî di nivîsandina vocalan da pirtir bala meriv dikişine. Ji alîyê din ve nivîskar di nivîsandina hindik peyvan da heman consonant dubare kirine. Peyva app ji van yek e. (Houtum-Schindler, 1884)

Tableau 14: Bi Albert Houtum-Schindler Phonemên Kurdî

No Consonant EPB No Vocal EPB
1 B b /b/ 1 A a /ε/
2 Č č /tʃ/ 2 â /ɑ/, /ɑ:/
3 D d /d/ 3 á /ε/, /ɑ/
4 F f /f/ 4 E e /ø/
5 G g /g/ 5 é /ø/
6 H h /h/ 6 ê /ɪ/
7 /ħ/ 7 I i /ø/
8 /dʒ/ 8 í /i:/,
9 K k /k/, /k’/ 9 î /i/
10 L l /l/ 10 O o /o/
11 /ɭ/ 11 ô /o/
12 M m /m/ 12 ó /o:/
13 N n /n/ 13 U u /ɵ/
14 P p /p/, /p’/ 14 ü /u/
15 Q q /q/ 15 ú /ɵ/
16 R r /r/, /ɾ/ 16 û /u/, /u:/
17 S s /s/ No Diphtong EPB
18 Š š /ʃ/ 1 âû / εw/
19 /sˤ/ 2 ûe /ûw/
20 T t /t/, /t’/
21 W w /w/, /v/
22 /ʡ/
23 /ʁ/
24 /χ/
25 Y y /j/
26 Z z /z/
27 Ž ž /ʒ/
28 Ź ź /ʒ/

 

[1] Ji bo lista phonemên elifba A. Houtum-Schindler bn. Peywest 9.1

Riataza

Derheqa nivîskar da

RiaTaza

Информационный сайт о курдах и Курдистане; Администрация сайта приглашает к сотрудничеству всех заинтересованных лиц, создайте свой блог на RIATAZA, за подробностями обращайтесь по адресу info@riataza.com

Qeydên dişibine hev