EURIPÎDÊS -3

EURIPÎDÊS -3

Gird Elî

MEDEA -III-

 

KORO
Jina bextreş!
Ez êşa te fam dikim.
Tu dê bi kû ve biçî? Tu ê bikevî bextê kê? Ka ew mala te bike mêhvan
te bihewîne û biparêze? Medea, xwedayek li te hatiye xezebê
û berê te daye ser reyek ji felaketên bêdawî.

MEDEA
Xirab diçe, ez înkar nakim. Lê listik hêj ne qedîya ye.
Kî dizane bê qederê di paşîla xwe de ji bûk û zava yê
nû re çi veşirtiye! Tu bawer dikî
ku min dê xwe li ber xezûr ewçend piçûk bikira,
û li ber bigeriyama, eger planekî min tuneba. Belkî bi ser bikeve.
Zilam ehmeqî kir ku ev mohlet da min. Wî dikarîbû ez biqewirandima, berda min, lê rojek mohlet da min, tenê rojek. Bêşik meriv di rojekê de dikane sê terman jî rake!
Yek ê bavê, yek ê qîzê û yek jî ê merê min! Ewçend rê hene ku nizanim ji kîjanê dest pê bikim:
Agir berdim mala dawetê an bi dizîka biçim ser nivînên wan û xincerekê di kezeba
Wan de daçikînim… lê ku werim girtin, bêguman ê min bikujin û dijmin ê bi min
Bikenin. Baştir e, ya ku em jin pê zîrek in hilbijêrim: wan jehr bidim!
Baş e, em ferz bikin ku ew mirin! Ez dê bi kû de birevim,
Kîjan bajar ê min bihewîne, derîyê xwe li ber min veke
û kîjan zilam ê bibêje: min bextê xwe da te,
bi mal û canê xwe ez dê te biparêzim! Qe tu kes nîn e. Evîya ne baş e.
Ez divê çi bikim? Hinekî raweste, heta dergehek stargehekê li ber te vebe.
Paşê bêdeng, bi fen, wan temam dikim! Eger bi min re derneket serî,
bêşensîyek bû, ez rasterast şûrê xwe dikşînim, wan dikujim, çi dibe bila bibe.
Ez bi nav û qedrê Hekate kim, ew xwedaya ku ez rûmeta wê zêde digrim
û li ba min mîhrabeke wê heye: ên ku dilê min şikandine dê bê ceza nemînin.
Ev dawet dê fena nefîya min ê bi jan be,
ê zewaceke bi şîn û tahl bibe para wan
Baş bifikire, Medea, texsîr neke, çi ji destê te hat, bike.
Êdî bes e, nehêle vê miamelê bi te bikin.
Jason çû, ji hemîyan, dûndê Sisyfos hilbijart da pê re bizewice
evîya fêd û şermeke mezin e ji bo te.
Medea, bizan be ku tu ji neslê rojê ye,
tu ji hemîyan zîrektir û zanatir e.
Di gel ku jin, di gellek alîyan de jar û bê qudret, hatibe afirandin jî,
di neçêyî û xirabîyê de ew hosteyeke bêhempa ye.
Stasimon I

KORO 
Çemên pîroz ber bi jor ve diherikin
dadmendî nema ye, berovajî bû ye.
Bextê mêran nema ye, fenek û hîlebazan dihebînin,
Sond û sozên ku bi şahidîya xwedayan didin xera dikin.
Lê êdî dawî li vê jî hat. Hemû tişt dê were guhertin.
Heta nuha bi xerabî behsa me jinan dihate kirin û navekî
neçê bi dû me dixistin, êdî ji vê re jî bes e.
Rûmet û şeref ji cinsê jin re. Hemû tişt dê were guhertin.

Û kilamên ba û bapîrên me ku musan li ser lewm û bêbextiya jinê distira
divê werine guhertin.
Foibos, xwedayê musîk û stranê, em jin ji wê qudret îlhamê bê par
kirin, an min dizanîbû, dê bi stranekê çawan bersiva zilaman bidim.
Ev jî qedera jinê ye. Lê dem û dewran ê nîşan bide ku
ji bo zilêm jî dê gellek tişt werin gotin.

Ho jina bedbext, te mala bavê û zaroktîya xwe berda
û da dû bengîniya dilekî delodîn
bi rêwitîyeke zor û talûke, di nawbêna zinarên dualî re
tu hat vir, vê xaka xerîb
û te zewac, ewlehî, mêr û hemû mafên xwe winda kirin.
Û nuha jî nefî dibe!
Li Hellasê heya nema ye, bext nema ye, kesek nema
Li ser sond û sozên xwe disekine.
Rêya vegera mala bavê girtî ye.
Tu ji oxira xwe nema dikane paşde vegerî.
Li wê xakê, nuha keybanûyeke din î bi qudret hikim dike.

Epeisodion 2
JASON
Medea, bicar ez fêr bûme ku
xezeba bê kontrol bextreşî ye.
Tu dê li vî welatî û vê malê bimaya
ger te hema piçekî, serê xwe li ber nîrê hikumdarîyê bitewanda,
ew qebûl bikira.
Lê tu fena dînekî diqîre, loma tê qewirandin.
Tu her biqîre û bibêje: Jason hîlekar e û zilamê herî xirab e.
Ji bo min ferq nake.
Piştî van gotinên naxoş ku te ji key re gotine,
duan bike ku tu tenê nefî dibe.
Ji bo wî haşt bikim tiştê ji destê min hatiye, min kiriye.
Lewra, ez dixwazim tu li vir bimînî.
Lê, bê fêde ye, dema tu li hember hikumdarîyê radibe
û gotinên tewşomewşo ji binemala key re dike.
Bê guman wê gavê tu nefî dibe.
Min malbata xwe nexapandiye.
Dilê min ji ber nefîya we bi taswas e,
loma ez hatim, da binerim ka gelo tiştek ji we re pêwist e an ne.
Nefîkirin gellek tiştên xirab li gel xwe tîne.
Tu ji min nefretê bike!
Ez bi xwe, qe tiştekî xirab di derbarê te de ne fikirî me.

MEDEA
Pepûk! Pepûkê reben, namerd, tenê ev gotin tên ser zimanê min!
Te ji her kesî bêtir xirabî bi min kiriye. [xwedan û hemî meriv şahid in]
Ne wêrekî ye, meriv derkeve pêşberî yeka ku meriv jê hes kiribe
û paşê xirabî pê kiribe.
Tu çawan dikanî ber bi çavên min ke ve.
Di dinyayê de tişta herî neçê bêheyabûn e!
Ez vê dûrikê ji nû de bi ta û derzî ve dikim.
Min jiyana te xelas kir, ên ku li gel te, bi keştîya Argo re hatibûn, şahidê min in.
Min hişt ku tu ji zewîyên mirinê biflite û boxeyên ku agir vedirşîn zevt bikî.
Û ew ejderha ku qet ranediket
û li derdora postê zêrîn xwe dizîvirand,
ew jî ji teref min ve hat kuştin, min ber te bi şewqê ronî kir.
Ji bo xatirê te, min dev ji bavê xwe, mala xwe berda.
Li gel te hatim Iolkos ya li qontara çiyayê Pelion.
Erê,ez ewçend evîndar û bêhiş bûm.
Û min hişt Pelias bi ezapkêşiyekê ji teref keçên xwe ve were kuştin.
da tu netirsî endîşeyek ji te re çê nebe û piştî vê
tu min dixapîne, diçe bi yeka din re dizewice di gel ku zarokên me jî hene, namerd.
Eger tu bê dûnde ba, me dê heq bida te ku tu text diguherîne…
Tu maneya sozên te jî namînin, qey ji te werê meriv bi qanûnên nû îdare dibin
û tu rêzgirtina te ji xwedayên kevn re nema ye,
lewra, te wêrî sondên xwe xira bike.
Te gellek caran dest û kabokên min mist didan û hêvîya alîkarîyê ji min dikir,
û li hember vê min çi ji te wergirt namerdo, te bêbextî bi hemî hêvîyên min re kirin.
Nuha jî tu dixwazî bibî dostê min. Gellek baş e. Ez ji te dipirsim, belkî evîya şerma te hê
mezintir bike, ez dê bi kûderê de biçim?
Vegerim welatê bavûkalên xwe, yê ku ji bo xatirê te min xayintî lê kir?
Belkî, Pelias, ba wan keçên reben? Dê çi ezîmetê ji min re bikin,
di wê mala ku min bavê wan tê de kuştiye!
Wusa ye: ez bûm dijminê hemî xizmên xwe, dostên ku divabû min ew
Neêşandina, min zerar da wan, hemî ji bo xatirê te.
Û di çavê hemî jinên Hellasê de ez bextewar bûm, çawabe
mêrekî min î bi payan û pêbawer hebû.
Tiştekî nedîtî û nebihîstî ye ku gavê ez bi zarokên xwe ve nefî dibim.
Ez bawerim ev, ji bo zewaca te ya nû dê ne despêkek baş be
ku zarokên te û ez, ya tu xelaskirî ye, her kes pê dizane,
bikevin reya û parsê bikin.
Zeus, te em fêr kirin ku zêrê çê ji ê qelp cuda bikin
lê çima te fêrî me nekir ku em merivê qelp ji ê esîl cuda bikin?

KORO
Xezeb tiştekî seyr e û çara wê nîn e,
Xasma du kesên ku di evîndarîyê de hatibin ba hev
Û nuha di nefretê de tên pêşberî hev.

JASON
Nuha, divê ez nîşanî te bidim ku dikarim baxêvim
an jî fena taîfeyekî zîrek rûberê cawê babirka xwe vekim
û bi selamet xwe ji ber gotinên te ên êrîşkar, bidim alîyekî.
Jinê, xwe ragire! Tu hema dibê min tu xelas kiriye û
alîkarîyên xwe bi zêdekayî dihejmêrî. Ya ku sefera min
bi keştîya Argo parastiye û bi selametî bidawî anîye, Afrodite ye.
Ne xweda an jî merivekî din e. Tu zîrek î,
lê hes nakî dema meriv gotinekê didî ruwê te,
tîra evînê bû ya ku zor da te da tu alîkarîya min bikî.
Baş e, em dev ji vî mijarî berdin. Alîkarîya te bi rastî baş bû, axilbe jî ji bo te
Ez dixwazim îşaretê pê bikim ku te beramberî wê zêdetir jî wergirtiye.
Li şûna welatekî barbar tu bû niştecihê Yewnanê,
tu bi dadmendî û qanûnê hesîya, tu fêr bû ku divê hêz
ne li gor kêfê, li gor qanûnê bê bikarhanîn.
Hemî Yewnan te nas dikin, navûdengê aqilmendîya te li welêt hemî gerîya ye.
Eger tu li xewlecihekî bimaya dê kesî navê te nebihîsta.
Ji bo min dewlemendî ne ew e ku mîna Orfeus bikaribim bistirêm.
Ya girîng ku meriv zanibin ez kî me û min çi kiriye.
Ez naxwazim minaqeşe bikim, te dest pê kir.
Çi mesela min î, zewaca bi keça key re ye: ez vê jî bi reyeke
minasib û aqilane dikim, ji bo xatirê te û zarokan e – ka xwe ragire! (Medea bi hêrs ji cihê xwe radibe)
Dema ez ji Iolkos hatim, gellek bela hatin serê min
astengîyên ku min nikarîbû çareser bikirana derketin pêşîya min.
Penaberekî nola min bi keça key re dizewice dibe endamekî binemala keyetîyê!
Ma ji vê bextewartir çi heye?
Ez vê yekê ne ji ber wan sedemên ku te diêşînin ve, dikim:
Ango ez ji nivînên te aciz bû bim, bengîniyeke nû li min peyda bû be
û yareke nû bixwazim, an jî zarokin din- ev zarokên min besî min in-
na, ez vêya ji bo me dikim, da rewşa me baş be û tu xizanî bi ser me de neyê.
Dostê feqîran tune ye. ji bo xatirê ku zarokên me perwerdeyek baş bigrin,
birayên wan î ji heman bavî çê bibin û neslekî me î esîl tekûz bibe, ez vê dikim.
Ji xwe, te nema dixwest zarokan bînî, ji bo min jî baş e ku hineke nû çê bibin
da bibin pişt ji ên nû re. Ma ev tiştekî xelet e? Li şûna te bi ya min bikira,
tu radibe zewaca min ji xwe re dike derd û xwe helak dike.
Hûn jin! Hemî tişt bi dilê we ye, dema ku nav nivînên we germ be, lê dema
ku di bin lihêfê de, hûn tena serê xwe dimînin, wê demê jî hûn mirûzê xwe dikin.
Eger cinsê jinê tuneba û merivan bi şêweyeke din bikanîba zarok çêkirana
wê demê dê li dinyayê tu êş nema na.

KORO
Tu gotinên xwe pirr xweş li hev tîne. Lê bawerim, hemî tişt ne welê reş û spî ye!
Jason, te neheqî û bêdadî li jina xwe kiriye, te ew xapandiye.

MEDEA
Erê, ez gellek caran cuda difikirim, vê înkar nakim. Lê, kêfa min
Ji wan kesên re nayê, ewên ku tawanê xwe bi gotinên xweş û şahîtok vedişêrin.
Lê ên nola te, zû ne dereng xwe didin dest, eşkere dikin. Eger tu ne bêbextek ba,
te ê berê ev mesele ji malbatê re vekira-lê te, ev bê yî me, kir.

JASON
Eşkere! Erê, te ê hema vê gavê plana min qebûl bikira! Va tu hêj
Ji xezaba xwe nayê xwarê.

MEDEA
Tu derewan dikî. Zewaca bi min re, yeka barbar, ji paşeroja te re
ne minasib bû, dê te bêrûmet bikira.

JASON
Medea, guhdarîya min bike: ne ji ber heskirineke ji wê ez vêya dikim,
ji bo xatirê ewlehîya we, da ji zarokên min re, birayên ku bi eslê xwe
mîr in çê bibin, da ji wan re bibin pişt û malbatê biparêzin.

MEDEA
Min dewlemendîyek ku rûmeta ruhê meriv dişkîne û
Zengîniyek ku ezab dide merivan, navê.

 

Destpêka vê wergerê me berî çendekê çap kiribû. Fermo, li vira bixwînin:

 

EURIPÎDÊS -2

Riataza

Derheqa nivîskar da

Gird Elî

Di sala 1964 an li Bakurê Kurdistanê, li gundekî Nisêbînê (Zorava) hatime dunyayê. Xwendina navîn û gimnaziya li Nisêbîn xwend. Li Swêdê jî pedagojî xwend û bû mamostayê piçûkan. Heta nuha du pirtûk çap kirine yek di sala 1994 an de bi navê MEHKÛM weşanên Welat, ya din jî di 2015 an de DEREWEKE PIÇÛK weşanxaneya Apec

Qeydên dişibine hev