Pêşgotina Zazakî û Kurmancî ya Pirtûka Kurdîzade Ahmed Ramiz

Pêşgotina Zazakî û Kurmancî ya Pirtûka Kurdîzade Ahmed Ramiz

Van herdu pirtûkên delal dikarin li Pêşengeha pirtûkan ya li amedê peyda bikin

Vateyo Verên

Kitaba verê destê şima, lêkolînêka kilm a derheqê bîyografîya yew weşangêr û neteweperwerê Kurd ê seserra 20ine ya. Nameyê ey Ahmed Ramiz o, feqet O bi nameyê xo yê meşhûr Kurdîzade Ahmed Ramiz û Ahmed Ramizo Licêyij şinasîyeno ke dewa Zengesora Licê ra bî. Kurdîzade Ahmed Ramiz, her çiqas bi kar û wesfê xo yê weşangêrîye bêro şnasnayîş zî, O, tena yew weşangêr nêbî; eynî wext teşkîlatviraştox, sîyasetmedar û roşivîrêko namedarê mileta Kurdan bî.

Wexto ke behsê weşangêrî û perwerdeyîya bi ziwanê kurdî bibo, nameyê ke vernî de bêrê humartiş, bêguman înan ra yew zî Ahmed Ramiz o. Sereyê seserra vîstine (20.) ra heta rojê mergê xo, heme ciwiyayîşê (heyatê) eye, bi xebat û meşxulîyetîya kurdinîye ra vêrarta.

Enê muddetê ciwîyayîşê xo de, raştê zaf tenganî û vergirewtene ameyo, labelê xem û xîyalê eye, xebat û xizmetê seba xohesnayîş û azadîya mileta Kurdan bîya. Eno rayîr de, hîç yew fedekarîye ra nêremawo, O, bi zerra safî ra xobexşê doza rewa ya mileta Kurdan bîyo. Coka Reşbeleke de vato: “Eger emrê mi biameynê rotiş, mi do bêteredud birotê û raya Kurdan de serf bikerdê.” 

Senî ke rêzeyanê corênan de zî ame vatiş, O, teniya weşangêrêko tewr verên ê weşangêrîya bi ziwanê kurdî nêbî, eynî wext viraştox û xebatkarêko aktîf ê Cemîyeta Azmê Qewî ya Kurdistanî (CAQK) bîyo. Goreyê zanayîş û belgenameyanê eyroyê verê destê ma, CAQK teşkîlatêko modernê tewr veren ê Kurdan o ke serra 1900yî de, bi serokeya Fikrî Efendîyê Diyarbekirijî ameyo viraştiş. Labelê derheqê enê teşkîlatî de, eyro verê destê ma de agadarîyê bes û pirrî çinî yî. Bername û armanca enê cemîyetî çi bî, heta çi wext kar kerdo, çi wext û senî awa ameyo betalkerdiş û fesihkerdiş. Gerek kê ciwabê enî persan û sewbî persanê bînan zî bigeyrê û zelal bikê. Derheqê babeta demeyê karkerdişê cemîyetî de, yew agadarî û belgeyo tewr aşkera esto ke o zî kitaba Emîr Bedirxanî (Mîr Bedirxanî) ya. Ahmed Ramizî qapaxê kitaba Emîr Bedirxanî sero winî nûşto: “Hasilatê ena kitabe, bexşê Cemîyeta Azmê Qewî ya Kurdistanî kena.” Ena agadarîye ra winî aseno ke heta wextê çapkerdişê ena kitabe zî, xebat û mewcudîyetê CAQK dewam kerdo.

Kurdîzade Ahmed Ramiz, hem mîyanê teşkîlat û sîyasetê Kurdan de xebitiyaynê, hem zî heta îlankerdişê Meşrûtiyetê Didinî muxalifêko tûnd ê îstibdadê Abdulhemîdî bîyo û ti ra pey zî bîyo muxlifêko tûnd ê partîya Îtihad û Teraqî. Îqtidar û rêberanê wurdî dewran zî, qandê xebatanê eye, O ceza kerdo û Îstenbol ra kerdo dûrî, nefî kerdo. Wextê îstibdadî û serra 1904î de, O sirgûn kerdo Qehîreya Misrî; wextê îqtidarê Îtihad û Teraqî de zî dewamî gefî bide werdî û sereyê serra 1912î de zî, O sirgûnê şeharê Qastemunuye kerdo.

Peynîye de ke ma behsê ciwênê ena kitabe bikê, gerek ma ked û paştgêrîya dost û hembazê erciyaye yê ke seba peydakerdişê belgenameyê osmanî, açarnayîş û sadekerdişê metnan xebityayî xo vîrê nêkê. Bi xusûsen zî ked û paştgêrîya mamoste Cemîl Amedî, layiqê pesindayîş û teqdîrî ya.

 

***

Pêşgotina pirtûka bi kurmancî

Pirtûka li ber destê we, kurtelêkolîneke li ser bîyografîya weşangerekî neteweparêzê Kurd ê sedsala 20an e. Navê wî Ahmed Ramiz e, lê ew meşhûr e bi navê xwe yê Kurdîzade Ahmed Ramiz û Ahmed Ramizê Licêyî ku ew ji gundê Zengesora Licê bû. Her çiqas kar û wesfê wî yê weşangerîyê derketibe pêş jî, Kurdîzade Ahmed Ramiz, ne tenê weşanger bû, herweha ew rêxistinkar, sîyasetmedar û roşinbîrekî navdar ê mileta Kurd bû.

Dema behsa weşangerî û perwerdeyîya bi zimanê kurdî bête kirin, navên ku pêşîyê werin jimartin, bêguman yek ji wan Ahmed Ramiz e. Ji destpêka sedsala bîstan ve heta mirinê, hemû jîyana wî bi mijûlayîya xebat û sîyaseta kurdînîyê re derbas bûye.

Di nav vê muddeta jîyanê de, bi tevî hemû tengasî û astengîyan, xem û xîyala wî, xebat û xizmeta wî ji bo hişyarkirin û azadîya miletê Kurd bûye. Di vê rê de, ji tu fedekarîyê xwe nedaye paş, ew ji dil û can xwebexşê doza rewa ya miletê Kurd bû. Lewma di Reşbelekê de gotîye: Eger emrê min bihatana firotin bêtereddud minê bifirota, di riya Kurdan da serf bikira.

Çawa ku di rêzeyên jorê de jî hate gotin, ew ne tenê weşangerekî sereke yê weşangerîya Kurdî bû, herweha damezirêner û xebatkarekî aktîf ê Cemîyeta Azmê Qewî ya Kurdistanê (CAQK) bûye. Li gor zanîn û belgenameyên berdest, CAQK yekemîn rêxitina modern a Kurd e ku di sala 1900î de, bi serokatîya Fikrî Efendîyê Dîyarbekirî hetîye damezirandin. Lêbelê di derbarê vê cemîyetê de, îro agadarîyên têr û tije li ber destan nînin. Bername û armanca vê cemîyetê çi bû, heta kengî kar kirîye, kengî û çawa hatîye fesihkirin an jî betalkirin? Divê em li bersiva van pirsan û yên wekî din jî bigerin û wan zelal bikin. Li ser babeta dema karkirina cemîyetê, agadarî û belgeyekê herî berçav ev e ku li ser bergê pirtûkaEmir Bedirhan (Emîr Bedirxan) a Ahmed Ramiz hatîye nivîsandin ku “Hasilata vê kitêbê, dîyarîyê Cemîyeta Azmê Qewî ya Kurdistanê dikim.” Ji vê agadarîyê weha dîyar dibe ku heta dema çapkirina vê pirtûkê jî, hebûn û xebata cemîyetê berdewam kirîye.

Kurdîzade Ahmed Ramiz, digel xebata xwe ya nav rêxistin û sîyaseta Kurdan, muxalifekî dijwar ê dema îstibdada Ahbulhemîd û piştî ragehandina Meşrûtîyeta Duyem jî yê rêxistina Îtihad û Teraqî bû. Desthilatdar û rêvebirên her du dewran jî, ji ber xebatên wî, ew tawanbar kirine û ji Îstenbolê dûrxistine, nefî kirine. Di dema îstibdadê de, di sala 1904an de, ew nefîyê Qehîreya Misrê kirine; di dema desthilatdarîya Îtihad û Teraqîyê de, bi berdewamî gef li wî xwarine û di serê sala 1912an de jî, ew, nefîyê bajarê Qastamunuyê kirine.

Dawîyê ku em behsa bêndera vê pirtûkê bikin, divê em ked û piştgirîya heval û dostên hêja yên ku ji bo bidestxistina belgename, werger û sadekirina metnên Osmanî bûne alîkar ji bîr nekin. Bi taybetî jî ked û piştgirîya mamoste Cemîl Amedî, hêjayê pesindan û teqdîrê ye.

 

Riataza

Derheqa nivîskar da

RIATAZA

Malpera nûçeyan derheqa kurdan û Kurdistanê da; Ji bo malûmatîyên zêde berê xwe bidine vê navnîşanê: [email protected]

Qeydên dişibine hev