BERHEMA PROFÊSOR SEHÎDÊ ÎBO JI NAV WEŞANÊN “AVESTA”YÊ ÇAP BÛ

BERHEMA PROFÊSOR SEHÎDÊ ÎBO JI NAV WEŞANÊN “AVESTA”YÊ ÇAP BÛ

Mem Kurdistanî

PROF. DR. SEHÎDÊ ÎBO (SEHÎDÊ RIZGO ÎBOYAN)

Di 8ê Gulana sala 1924an li Ermenistanê, gundê Qarxûna Jorîn, ji dayik bûye. Kolêj û Enstîtûya Bijîşkiyê (Nojdariyê) ya Rewanê xilas kiriye. Doktoraya xwe jî li Moskovayê temam kiriye. Sehîdê Îbo wekî Bijîşkê Zarokan kar kiriye. Di sala 1971ê de bûye serokê Pêdîatriyê li Enstîtûya Bijîşkiyê ya Rewanê. Di sala 1974an de li Waşîngtinê bûye endamê Komeleya Gurçiknasiya Zarokan a Navneteweyî (International Pediatric Nephrology Association). Li Glasgowê wekî endamê Komeleya Gurçiknasiya Zarokan a Civaka Ewropî (European Society of Pediatric Nephrology) hatiye hilbijartin. Di 17ê Kanûna Yekê ya sala 1991ê de li bajarê Rewanê ji aliyê kesên “nenas” ve hatiye kuştin. Hejmara kitêb û berhemên Prof. Dr. Sehîdê Îbo yên ilmî der barê Gurçiknasiya Zarokan de nêzî sedî ne. Neh berhemên wî bi zimanê kurdî û tîpên kirîlî, li Rewanê hatine weşandin: Romanek, çar şi’r û poêm, serhatiyek, wergerek û du jî kitêbên bijîşkiyê. Romaneke wî ya ku berdewama romana wî ye ‘ewilîn, Kurdê Rêwî ye, ji ber kuştina wî ya bêbext û bêwext nîvco maye, neçûye serî.

 

Berhemên wî yên bi zimanê ermenî:

 

Monografya û Kitêbên Bijîşkiyê:

– Mînşev Mek Tarekan Yerexanerî Tokerî Borbokumneri [1976]

(Îltihaba Pişikê di Zarokên ji Yek Salî Biçûktir de)

– Arroxc Yerexaneri Snutsumi [1976]

(Xwarin û Vexwarina Zarokên Bisihet)

– Yerexanerî Grîbi Yev Nşakan Uxînerî Vîrusayîn Ayl Hîvandutyunneri [1976]

(Persîva Nav Zarokan, Nîşaneyên wê û Nexweşiyên ji ber Vîrûsan)

– Mankabujutyan Neratsutyun [1983]

(Destpêka Pedîatriyê)

 

Berhemên wî yên bi zimanê kurdî:

 

Kitêbên Bijîşkiyê:

– Şîretê Doxtir [1968]

– Siba We Xêr [1970] (Digel Masak Hakobî Hovhannîsyan)

 

Şi’r û Poêm:

– Qurna Min [1963]

– Bîst Salên Din [1970]

– Sînem [1975]

– Azatî [1988]

 

Serhatî:

– Duryan [1966]

 

Roman:

– Kurdê Rêwî [1979]

 

Werger:

– Lênîn û ‘Elî [1957] Yêxîşê Çarênts (Wergêr: Mîkaêlê Reşîd & Sehîdê Îbo)

Hemû berhemên Sehîdê Îbo cara pêşî li Yêrêvanê di serdema Sovyetê de, bi tîpên krîlî hatine weşandin. Cara ʼewil romana wî ya bi navê Kurdê Rêwî di sala 2009an de, bi tîpên latînî, bi amadekarî û tîpguhêziya XANNA OMERXALÎ, ji nav weşanên Avesta, li Stenbolê weşiyabû. Romana Sehîdê Îbo – Kurdê Rêwî – li gundekî Qersê, gundê Qereqoyînê, di destpêka sedsala bîstem de derbas dibe. Naveroka romanê li ser jiyana rojane ya êleke kurdên êzdî, êla Ortiliya ye. Roman bi awayekî berfireh behsa ‘urf, edet û baweriyên êlê dike, rewşa sosyo-polîtîk a serdemê radixe ber çavan. Bi awayekî kronolojîk behsa şerê cihanê yê yekem, Şoreşa Cotmehê, vekişîna leşkerên rûs a ji bajarê Qersê, koça kurdên êzdî -li ber zilma Romê- ya ber bi Kavkazê ve dike. Roman li ser îdeolojiya realîzma sosyalîst ava bûye. Ji aliyekê ve qala xirabiyên feodalîzmê dike, ji aliyê din ve jî mizgîniya Şoreşa Cotmehê dide. Jiyana rastîn a gundiyên kurd û ermenan, zulm û zordariya axa, pîr û giregiran a li ser wan gundî, pale, xulam û kesên ‘kesîv’ bi awayekî rasterast radixe ber çavan. Roman teşkîlatkirina fikrê Marksîzmê, belavbûna wê ya bi zor û zehmet û bi awayekî veşartî [dizîka, surî] ya li nav gel dide nîşan.

Vê carê jî piştî 56 salan berhema Prof. Dr. Sehîdê Îbo ya bi navê “QURNA MIN” îro bi tîpên latînî, bi amadekarî û tîpguhêziya Mehmet YILDIRIMÇAKAR, ji nav weşanên Avesta, li Stenbolê weşiya. “QURNA MIN” yekem berhema Sehîdê Îbo ya Şiʼran e. Berhem cara pêşî bi tîpên krilî di sala 1963yan de, li Yêrêvanê hatibû çapkirin. Di destpêka berhemê de wiha nivisiye:

“Qurna Min” berevoka şaîr e ‘ewlîn e. Sehîdê Îbo dengbêjê roja me ye îroyîn e, şaîr wetenhiz e. Pareke şiêrêd berevokê we’dê xwe da gazêta “Rya teze” da neşir bûne. Cîkî başqe digrin şiêrêd satîrîyê, nava kîjana da şaîr qerfê xwe li wan “nivîskar” û “maqûla” dike, yêd ku bi nexweşdîtîya xwe va, bi xeysetêd xwe ye xirab va meriyêd xebatkar şerpeze dikin. Şaîrî bawar e, ku merivêd usa nava ‘emrê me da we’delî ne.”

Mehmet YILDIRIMÇAKAR li Zanîngeha Bîngolê xwendekarê doktorayê ye, li ser Ziman û Edebiyata Kurdî dixebite. YILDIRIMÇAKAR li ser medyaya civakî ji bo helwest û motîvasyona xwe ya bo amadekirina berhemên Sehîdê Îbo wiha nivîsîye:

“Sehîdê Îbo ji bo ziman û edebiyata me gelekî cefa kêşa, di vê rêya pîroz de bi awayekî bêbext hate kuştin. Min dil kir ku bi vê xebatê wî bi bîr bînim, ruhê wî yê paqij şad bikim. Spas bo weşanxaneya Avesta û Abdullah Keskin bo ku kitêbên wî çap dikin û digihînin ber destê zimanhezan.”

Mizginiya me ji dildarên ziman û edebiyata kurdî re: AVESTA hemû berhemên Sehîdê Îbo yên bi kurdî çap dike. Bi amadekarî û tîpguhêziya Mehmet YILDIRIMÇAKAR dê di demeke pirr nêz de ji nav weşanên Avesta derkevin. Li bendê bin.

Riataza

Derheqa nivîskar da

RIATAZA

Malpera nûçeyan derheqa kurdan û Kurdistanê da; Ji bo malûmatîyên zêde berê xwe bidine vê navnîşanê: info@riataza.com

Qeydên dişibine hev