SERINCDANEK LI NAVÊ ROBOZIKÊ

SERINCDANEK LI NAVÊ ROBOZIKÊ

Goran Candan

Roja 28ê Çileya Yekem 2011 ku dewleta tirk 34 xortên çeleng ên gundê Robozikê yê ser bi Qilaban (Uludere) bi bombeyên firokeyê kuşt, navê vî gundî hingê li çarmedorên Kurdistanê belav bû. Paşê jî ev nav bi riya rojnamevanên tirk, yan kurdên tirkîaxêv (turkofon), bi xeletî hat nivîsîn û lêvkirin.

Lê belê li gor gundiyên ku li ser vê bûyerê bi wan re hevpeyvîn hatiye kirin (biner: Milliyet 12.01.2012), navê vî gundî, wek ta nuha tê gotin ne ‘roboskî’, lê belê wek Robozik bi lêv dikin, dibêjin. Van gundiyên ku bi wan re hevpeyvîn hatiye kirin, dibêjin: ‘Robozik’, ne “roboskî”.

Li gor zanyarî û pîvana peyvsaziya kurdî jî, pir durust e ku şêweya rast a vî navî wek ‘Robozik’ be û ne “roboskî”. Ji ber ku wateyeka (manaya) peyva ‘robozik’ê di kurdî de heye, lê wateya peyva ‘roboskî’yê qet nîn e.

Her wisa jî dibe ku rojnamevan, ji ber nezaniya xwe ya li warê zimanê kurdî û erdnîgariya Kurdistanê, vî navî ji devên gundiyên kurd bi xeletî bihîstibin. Gava gundî gotibin; ‘navê vî gundî Robozik e’, hingê rojnamevanên turkofon (tirkîaxêv) jî ev nav wek nêzîkê dengsaziya (fonetîka) tirkî wisa nivîsîne: Roboskî.

Lê belê peyva kurdî ya Robozikê peyvek e, ku pêwendiya wê jî bi serdema xorperestiyê (şemsî, güneş tapınması) heye. Wek têt zanîn, bavûkalên kurdan, ku li ser Kurdistana mêjûyî dijiyan, berê xorperest, şemsî bûn. Ji ber vê yekê, gelek şûnewar, bi taybetî jî, şûnewarên li herêma Botan, ku ji hêla mêjû, ziman û çanda kurdî, dilê seranserê Kurdistanê ye, şop û bermayên van peyvên ji vê serdema kevin, gelek lê hene. Wek nimûne; navên mirovan, navên şûnewarên gund û bajarokan û hwd..

Vêca li gor vê bîr û baweriyê jî ev peyva Robozikê welê tê raxistin, dive ha be:

ro: tav, xor, ro’j’
boz: ronî, rengê vekirî, boz
ik: biçûkkirin (dimunitiv). Her wek navê: lawik, kurik, keçik, kêrik, darik û hwd

Wate (yanî): ro + boz + ik = ciyê roj-ronî yê biçûk. Anku; ew ciyê biçûk ku ro/roj lê boz/ronî dike. Ciyê ronî/vekirî. Ciyê ne tarî.

Li gor vê vekirin û şirovekirinê, divê şûnewarek din, gundek din bi navê ‘Roboz’ jî hebe. Wate: Robozê Mazin. Ji lew re ‘Robozik’ biçûkê ‘Robozê’ ye.

Ji bo piştrastkirina vê bîrûbaweriya (teoriya) cihderka peyva Robozikê, divê mirov here vî gundî û li derûdor û jîngeha vî gundî baş temaşe bike û bi gelemperî binere bê ka ev gund ciyekî çend ronî (boz) ye.

Riataza

Derheqa nivîskar da

RIATAZA

Malpera nûçeyan derheqa kurdan û Kurdistanê da; Ji bo malûmatîyên zêde berê xwe bidine vê navnîşanê: info@riataza.com

Qeydên dişibine hev