Nimûneyeke zargotinê ya Xelîlê Çaçan bû helbest

Nimûneyeke zargotinê ya Xelîlê Çaçan bû helbest

SEBIR HEYE SEKAN E

 

Fermo, nimûneyeke hevgirtin û yekîtîya di hêla wêjeyê da

di navbera kurdên Sovyet û welêt da!

Heyranê wêjeya kurdî Memê Miksî nimûneyeke zargotina me,

ku di pirtûka nivîskarê mezin Xelîlê Çaçan ”Cewahirên Kurdî” da çap bûye,

bi helbestkî veçêkirîye, kirîye destaneke biçûk.


Memê Miksî
 

Wek berî bêjin carek ji caran

Rehmet li dê û bavên guhdaran

Mêrikekî pir feqîr û xîzan

Ji bona rizqê lawik û qîzan

Rojekê xatir xwest ji hermetê

Berê xwe da bi deryê xurbetê

Avêtin gelek berwar û evraz

Ta giha şehrek pir dûr deraz

Mêrik ji malê çendî dilkul e

Heta demekê bo xwe dişxule

Rojek li sûkê dît ku ji welêt

Bazirganek nas alyê wî da têt

Di cêba wî da çend qurûş hebûn

Lê tiştên ku pê bihata nebûn

Ya jê hat hema li ewan deran

Kitikek kirî bi ewan peran

Pişt ra bo pişo qutiyek anî

Danî tê da pir bi dilovanî

Û bi lavayan gote bazirgan:

Ji kerema xwe vê kitika han

Bide jina min weke diyarî

Niha ev hat ji dest vî hejarî

Bazirganî ji xulamê xwe re

Got: Vê qutiyê tu bibe here

Girê bide li ser barê devê

Miqatebe ha bi teybet şevê

Min ji we divê bes ev îmanet

Bigehe xweyî sax û selamet

Piştî qedand in karûbarê xwe

Ketine li rê ber bi warê xwe

Gelek westiyan ev can û cendek

Di rê da hatin bi rastê gundek

Ji hev ra gotin em îşev li vir

Bimînin heta li me hat fecir

Bûne mêvanê malek ji malan

Ling kirin dirêj pişt dane palan

Dema şîv danîn du xurtan îcar

Dar hildane dest bûne nobedar

Sedema evê li van mêvanan

Bû meraq loma gotne mazûvan

Bo çi ye her yek dêr hilda destan?

Li ber serê me wiha rawestan

Mazûvanî got:Nemînin heyret

Me ji ber mişkan mefer nema qet

Ewqasî pir in em ji ber ewan

Nikarin bixwin bes pariyek nan

Bazirganî got: Xulam ka bîne

Ji xeyn kitikê çareyek nîne

Xulam rabû çû ew qutî anî

Kitik berda li navkowa xanî

Ji tirs û xofa vê kitika zer

Mişk ji qulên xwe nema hatin der

Xwediyê malê kete hêviyan

Ca ku kitikê bistîne ji wan

Bazirgan got: Me anî îmanet

Qet çênabe lê bikin îxanet

Mêrikî got: Hûn qebûl kin eger

Dê zêran bidim bizan li hember

Zêran hûn bibin şûna îmanet

Yeqîn ji bo we nabe qebahet

Bazirganî ev fikira maqûl

Bi dilek razî hingav kir qebûl

Bixwe ra anîn zêrikên zerik

Dema gihan mal dan jina mêrik

Piştî midehek xweşî ne bi ewr

Ji bo seferê bazirganê gewr

Xwe amade kir weke her carî

Berê xwe da li heman bajarî

Vê neqlê ewî mêrikî pepûk

Kasek sêv kirîn ji bazara sûk

Dane bazirgan gotê: Ezxulam

Bi xêra te zar bila bikin tam

Hal û rewşa min tu baş dizanî

Wê minet bigrim ji dil û canî

Bazirganî got: Xulam vê kasê

Girê de li ser barek bi asê

Bazirganî ye dema diherin

Caran bi mehan qet venagerin

Di rê da wextê dageriya şev

Li welatekî diqesidin ev

Bê hêdî hêdî diçin ew xweşmêr

Dibine mêvan li mîrê bajêr

Çi dîtin vayê li nava nivîn

Nexweş e kurê mîr yê dilovîn

Bêhal e ewqas bizirye lê reng

Û wek miriyan bêpêjin û deng

Bazirgan gote xulam: Ka here

Sêveke mêrik bîne ji me re

Eger ev kurik hinek jê bixwe

Hew tedît belku veke çavên xwe

Weke kulîlkên meha Nîsanê

Çav vekirin wî çawa sêv danê

Dikir bifire mîr ji şahiyan

Got: Bi saya we xilas bû giyan

Eya dostên pir hêja û wefa

Çi sêv in gelo wiha bi şifa?

Ji kerema xwe sêveke dinê

Ca rabe piyan bînin bidinê

Bazirganî got: Ey mîrê delal

Îmanet in ev sêvên dikî qal

Nema dikarim bidim yek hebê

Texmîn bike tu îcar sebebê

Mîr gotê: Bira tu sêvan bîne

Beramberê wan zêran hilîne

Dibe lawikê min ê nûciwan

Sax be ji êşê bi evan sêvan

Mêrik jî sêv dan bi kaseyek zêr

Berê xwe da bi mala xwe bi xêr

Ev bazirganê kurê camêran

Da jina merik ew kasa zêran

Çendî du car bû qencî dikir lê

Nedigote wan eslê meselê

Piştî çend salan merikî reben

Tête sûkê bo vegera weten

Li bazirganî çav digerîne

Bo hevrêtiyê divê bibîne

Li kolanekê tên bi rastê hev

Diçine ser û hem bi destê hev

Di van sê salan ey guhdarên qenc

Mêrikî sê zêr kirine qezenc

Zêr hûrkirin ca ji bo zarokan

Bikire libas û pêlistokan

Dema digere li nav bazarê

Rastê zelamek kal tê vê carê

Hingî ji kalo têtin wê sibê

Bi dengek bilind awiha dibê:

Ji bo herkesî şîret nemaz e

Ez difiroşim ka kî dixwaze?

Mêrikî jî got: Roj bi xêr kalo

Şîretên te ka bi çi ne gelo

Kalo dibê: Ez her yekî ji wan

Didim bi zêrek ey xortê ciwan

Mêrik berxwe da lê difikire

Ji meraqa xwe yekî dikire

Dibê: Ha kalo bigir zêra xwe

Şîreta min jî bêje xêra xwe

Zêr hilda kalo got: Çi cindî ye

” Mehbûb ew e ku dil hebandiye”

Mêrik dibêje vî şîretvanî

:Bi qesem ji xwe min ev dizanî

Kalo got: Xorto xalo bi gorî

Ma qey min li te kir ted û zorî?

Mêrik dinêre mafdar e heqqet

Wî bi dilê xwe kirî ev şîret

Dîsa dûbare lê difikire

Biryar dide yek dinê dikire

Zêr hilda kalo got: Çi xweş nan e

Xaharzî dibên” Sebir sekan e”

Mêrikê totak bi dilek xemnak

Got: Wey mala te biçe ber helak

Min ev xebata xwe ya ewqas sal

Bedilhewa da destê evê kal

Herwiha dema pêk hat bazirgan

Rojekê bi zû rabûne lingan

Melûm ji têhnan pir kesirîn ew

Bi wan ra nebû ne av û ne dew

Di rê da hatin li rastê bîrek

Divê dakevê yekî bi zîrek

Dagire ceran ji bo yên li jor

Di gel deveyan vexwin ew bi dor

Ji nav qefîla ewî karwanî

Ji bilê mêrik herkes dizanî

Yê çûyî tê da derneketiye

Lew yê berê xwe bidetê niye

Ew bazirganê me yê xwedîxêr

Dibêje evê belengaz: Binêr

Bi qesem qebûl bikî tu hekî

Ez ê bidim te zîn û hespekî

Di gel her duyan hem jî kîsek zêr

Afyetê te be ey kekê dilêr

Dîsa bi telaq ger dernekevî

Malê te li vir dihêlim tevî

Dibersivîne mêrikî evdal

Dibê: Çend sal e dûr im ez ji mal

Ji bo debarê me kiribû qest

Lê qurûş nîne aniha di dest

Îro min daye li mal berê xwe

Ka dê çi bêjim jin û zarê xwe

Heta ez bibim stuhxar û serxûl

Ez ê teklîfa te bikim qebûl

Bextê min lê de li jêrê eger

Bi saxî ev can biderkeve der

Bi xelatên te dibim xweydewlet

Xilas jî nebim xeman naxwim qet

Werîsî girê didin li navê

Dadihêlinîn ji bona avê

Dadigir avê bi sehîl û cer

Yên din li jorê hildidine ser

Hem vedixwarin hem didan devan

Û hem bo rêya xwe hildan evan

Îcar divêya mêrik ji jêrê

Hilbikêşin li ser qoxa bîrê

Mêrik çi dît ji derek nediyar

Peyda bû xortek hat bê pirsiyar

Avêt milê wî girt bir bi xwe re

Ma dizane bi kû ve dihere?

Bi hevra hatin li odekê ew

Mêrikî çi dît beqek pir bedew

Li nav hewzekê dike suberî

Ji evî serî diçe wî serî

Li aliyê din jineke reşik

Lêvdeqandî pir sik û nexweşik

Rûniştiye li textekî kubar

Xortî ji mêrik nû pirskir îcar

Got: Ji te weye gelo ka ev beq

Bedew e yane ev jina lêvdeq?

Wê xilas bî tu eger bizanî

Naxwe serê te dikim ji canî

Ma şaş û metel nav du dîwaran

Hin kar naşibin yeqîn tu karan

Eger bibêje spehîtir e beq

Paşî ew xort wî derêxe neheq

Eger jî bêje e ev mirova reş

Lawîntir e ji vê beqa rengxweş

Dibe bi evê gotinê hingî

Mêrik bêhtirîn bikeve tengî

Mitale kir ji nişkê hate bîr

Şîreta ewî mêrê kal û pîr

Ji xwe ra got min qayê bereda

Zêrika xwe bi vê şîretê da?

Serê min niha lê jî bide ev

Şîreta kalo dê bêje ev dev

Werhasil dît ku rêçek din niye

Got:” Mehbûb ew e dil hebandiye”

Çawa ev gotin seh kir wê beqê

Werimî lê zik teqa wê deqqê

Di nav da derket jineke rûheyv

Têrê nakin bo pesinan tu peyv

Nûr dibarî ji hisnûcemalê

Xweyî wê nabit hewcê şemalê

Her wekê beqê jinika reş jî

Werimî got “gurm” bilav bû mejî

Ev mêrik çêtir jê ma heyirî

Hem jî ji tirsan reng lê bizirî

Pirs got: Xorto ev çi bû eceb?

Ez li lerizand im sûnd bi navê Reb

Xort gotê: Bira neke ecelê

Ez ê bibêjim bo te meselê

Ew lêvdeqa reş ku bû sed parî

Jina min ew bo xwe girtbû carî

Vê cariyê jî berdabû min dil

Mana jina min jê ra bibû kul

Ca mehr bikim wê rojek bi sêrê

Jinik kire beq hew bû wek berê

Min nekir qebûl çendî ku wê xwest

Her disojîm bo ya çûyî ji dest

Sêra me di nav giliyan da bû

Ta niha yê ev rast gotî nebû

Min ewqasî kes anîne vira

Bi van bersivan ji can bûn bira

An digotin ya herrî law beq e

An jî digotin ev a lêvdeq e

Bi saya te ez giham mirazî

Tu jî bêje min ka çi dixwazî?

Mêrik got: Min ji te tiştek navê

Tenê dixwazim rohniya tavê

Ewî jî hingav rêberek dayê

Mêrik derêxist li ser dinyayê

Dema li devê bîrê dinêre

Dibîne hespê bi zîn diçêre

Ma qayê tenê hespê bizîn e ?

Kîsikê zêran jî lik danîne

Hilda wî kîsik bi keyfeke xweş

Siwar bû li ser hespê xwe yê beş

Bi beza bayê ajot bi çarnal

Piştî çend rojan digihije mal

Çi bal didete koxteyê berî

Dişibe qesra key Îskenderî

Heyret dimîne ew li wê derê

Bi hêdî diçe li ber pencerê

Dibîne vayê li nava cihan

Di gel jina wî mirovek ciwan

Ji hirsan diçe tîne tifingê

Ca laşan bike wekî bêjîngê

Hêj ranekirî li wan ferman e

Ew şîreta ku ” Sebir sekan e”

Hat bîrê got: Ez hin bikim sebir

Ka ev xort kî ye hatiye li vir

Ma li bendê ta demeke direng

Hew dît ji jinê dihat guh ev deng

Digotê: Lawo ka nede min pişt

Hin wê ve here te diya xwe kuşt

Piştî ku makê wiha got”Lawo”

Mêrikî got: Sed şikir Xwedawo

Bi kelecan xwe gihand e derî

Lê xist sê caran her wekî berî

Jinik hişyar bû hingav ji xewê

Rabû çû vekir lê derî ewê

Dibîne ev kes ne biyanî ye

Bavê zarokan xwedyê xanî ye

Herduyan evê şeva duşemê

Xwe li hev pêçan tam ewê demê

Berî her tiştî pirs kir got: Xanim

Ka bibêje ey rih û rewanim

Ji kû hatin ev dirav û pere?

Te çêkir pê ev qesir ji me re

Jinikê gotê: Egîdê dilşêr

Te şand ji bo me tam du qutî zêr

Mêrik got: Wele tu şaş î heyran

Haya min nîne ji zîv û zêran

Min neşandiye tiştek tu bawer

Ji xeyn kasek sêv û kitika zer

Sibê zû rabû çû lik bazirgan

Silavek dayê hem bi dil û can

Bazirganî ew li nava derî

Ji kêfan girt û maçî kir serî

Dilşad bû gelek bi rastî ew çax

Ku dît wiha bi silamet û sax

Hêj li ser piyan gotê: Ezbenî

Ji îmanetan qenc pê eyan î

Ma qey min tu zêr dane te gelo?

Jina min dike qala çend kîlo

Çendî mesele dûvedirêj e

Zêr ji kû hatin bo min bibêje

Bazirgan got: Ka ewil birûne

Ca birê te wek bilbil bixwîne

Mesela sêv û kitik û zêran

Yek û yek jê ra got gelî biran

Mêrik bi minet xwe avête dest

Ji bazirganî helalkirin xwest

Çîroka me çû li nava deştê

Dê û bavên me biçne biheştê.

 

Riataza

Derheqa nivîskar da

RIATAZA

Malpera nûçeyan derheqa kurdan û Kurdistanê da; Ji bo malûmatîyên zêde berê xwe bidine vê navnîşanê: info@riataza.com

Qeydên dişibine hev